Luận văn Theo dõi hàm lượng hoạt chất diterpenoit trong cây khổ sâm cho lá họ Euphorbiaceae

Theo thống kê số lượng các dược phẩm mới được phép lưu hành trong 20 năm vừa qua đã cho thấy, các hợp chất thiên nhiên đã và vẫn được coi là nguồn cấu trúc mới để tạo ra các dược phẩm mới. Đặc biệt rõ ràng nhất là trong lĩnh vực thuốc chống ung thư có tới 60%, trong bệnh truyền nhiễm là 70% có nguồn gốc tự nhiên. Ý nghĩa to lớn của những hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học là ở chỗ chúng không chỉ được sử dụng trực tiếp làm thuốc chữa bệnh, mà quan trọng hơn là chúng có thể là những chất mẫu, chất dẫn đường để phát triển các thuốc mới hoặc là các chất dò sinh hoá để làm sáng tỏ các nguyên lý của dược lý học con người. Các nhà khoa học ở Viện nghiên cứu ung thư Quốc gia Hoa Kỳ coi kho tàng cây thuốc của Trung Quốc là nguồn khai thác các chất mẫ u, chất dẫn đường mới nhằm khám phá và phát triển các thuốc chống ung thư và chống HIV trong tương lai. Những năm gần đây có nhiều cây thuốc cổ truyền của y học Trung Quốc là đối tượng nghiên cứu thực nghiệm và lâm sàng điều trị ung thư, qua đó đã và đang phát hiện ra hàng loạt chất mới, nhiều chất rất có triển vọng trở thành những chất dẫn đường. Nhiều ent -kauran ditecpenoit thể hiện hoạt tính kháng khuẩn, gây độc hại tế bào , chống khối u và anti -HIV. Đã có nhận xét rằng, hoạt chất ở một số cây thuốc có tính kháng khuẩn, chống viêm, chống ung thư, hạ huyết áp, lợi tiểu và thường có mặt các ent -kauran ditecpenoit. Cây Khổ sâm cho lá thuộc loại cây thuốc dân gian Việt Nam. Cây mọc hoang dại ở nhiều nơi trên miền Bắc Việt Nam, nhưng cũng được trồng nhiều ở các trạm xá đông y, y tế xã và trong nhà dân, nhất là ở vùng đồng bằng sông Hồng, vì được coi như nguồn thuốc tại chỗ để chữa các bệnh viêm nhiễm, bệnh đường ruột cho người và gia súc. Nhân dân dùng lá tươi nhai sống , vò hoặc giã nát vắt lấy nước uống chữa bệnh đau bụng đi ngoài , chữa các vết thương nhiễm trùng, chữa viêm loét hành tá tràng, đau dạ dày, trị sốt rét. Những kết quả nghiên cứu về thành phần hoá học và thử hoạt tính sinh học của lá cây Khổ sâm đã khẳng định tính kháng khuẩn mạnh được quyết đị nh bởi các ent - kauran ditecpen, đồng thời đã phát hiện tính gây độc hại rất mạnh đối với một số dòng tế bào ung thư người và chế phẩm từ cây Khổ sâm còn có hoạt tính chống suy giảm miễn dịch ở gà bị nhiễm virus (gây suy giảm miễn dịch) Gumboro cường độc. Chúng tôi cho rằng các ent -kauran từ cây Khổ sâm rất có triển vọng là chất dẫn đường nhiều hứa hẹn để tạo ra các thuốc chống viêm, chống ung thư và chống suy giảm miễn dịch có hiệu lực.

pdf60 trang | Chia sẻ: franklove | Ngày: 13/04/2013 | Lượt xem: 1599 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Luận văn Theo dõi hàm lượng hoạt chất diterpenoit trong cây khổ sâm cho lá họ Euphorbiaceae, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 1 MỞ ĐẦU Theo thống kê số lượng các dược phẩm mới được phép lưu hành trong 20 năm vừa qua đã cho thấy, các hợp chất thiên nhiên đã và vẫn được coi là nguồn cấu trúc mới để tạo ra các dược phẩm mới. Đặc biệt rõ ràng nhất là trong lĩnh vực thuốc chống ung thư có tới 60%, trong bệnh truyền nhiễm là 70% có nguồn gốc tự nhiên. Ý nghĩa to lớn của những hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học là ở chỗ chúng không chỉ được sử dụng trực tiếp làm thuốc chữa bệnh, mà quan trọng hơn là chúng có thể là những chất mẫu, chất dẫn đường để phát triển các thuốc mới hoặc là các chất dò sinh hoá để làm sáng tỏ các nguyên lý của dược lý học con người. Các nhà khoa học ở Viện nghiên cứu ung thư Quốc gia Hoa Kỳ coi kho tàng cây thuốc của Trung Quốc là nguồn khai thác các chất mẫu, chất dẫn đường mới nhằm khám phá và phát triển các thuốc chống ung thư và chống HIV trong tương lai. Những năm gần đây có nhiều cây thuốc cổ truyền của y học Trung Quốc là đối tượng nghiên cứu thực nghiệm và lâm sàng điều trị ung thư, qua đó đã và đang phát hiện ra hàng loạt chất mới, nhiều chất rất có triển vọng trở thành những chất dẫn đường. Nhiều ent -kauran ditecpenoit thể hiện hoạt tính kháng khuẩn, gây độc hại tế bào, chống khối u và anti -HIV. Đã có nhận xét rằng, hoạt chất ở một số cây thuốc có tính kháng khuẩn, chống viêm, chống ung thư, hạ huyết áp, lợi tiểu và thường có mặt các ent -kauran ditecpenoit. Cây Khổ sâm cho lá thuộc loại cây thuốc dân gian Việt Nam. Cây mọc hoang dại ở nhiều nơi trên miền Bắc Việt Nam, nhưng cũng được trồng nhiều ở các trạm xá đông y, y tế xã và trong nhà dân, nhất là ở vùng đồng bằng sông Hồng, vì được coi như nguồn thuốc tại chỗ để chữa các bệnh viêm nhiễm, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 2 bệnh đường ruột cho người và gia súc. Nhân dân dùng lá tươi nhai sống, vò hoặc giã nát vắt lấy nước uống chữa bệnh đau bụng đi ngoài, chữa các vết thương nhiễm trùng, chữa viêm loét hành tá tràng, đau dạ dày, trị sốt rét. Những kết quả nghiên cứu về thành phần hoá học và thử hoạt tính sinh học của lá cây Khổ sâm đã khẳng định tính kháng khuẩn mạnh được quyết định bởi các ent -kauran ditecpen, đồng thời đã phát hiện tính gây độc hại rất mạnh đối với một số dòng tế bào ung thư người và chế phẩm từ cây Khổ sâm còn có hoạt tính chống suy giảm miễn dịch ở gà bị nhiễm virus (gây suy giảm miễn dịch) Gumboro cường độc. Chúng tôi cho rằng các ent -kauran từ cây Khổ sâm rất có triển vọng là chất dẫn đường nhiều hứa hẹn để tạo ra các thuốc chống viêm, chống ung thư và chống suy giảm miễn dịch có hiệu lực. Để góp phần tìm hiểu và đánh giá chất lượng nguồn nguyên liệu phong phú đang được sử dụng rộng rãi trong dân gian, đề tài: “Theo dõi hàm lƣợng hoạt chất diterpenoit trong cây Khổ sâm cho lá (Croton tonkinensis Gagnep.,) họ Euphorbiaceae” là nội dung chính của luận văn này. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 3 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN 1.1. Những loài cây thuộc chi Croton L., và công dụng trong y học Các thực vật chi Croton L., thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) có khoảng 700 loài [26], gặp phổ biến ở các vùng nhiệt đới, ít gặp ở vùng ôn đới và rất hiếm ở vùng hàn đới. ở châu Á có khoảng 50 loài, riêng ở Đông dương có hơn 40 loài [35]. ở Việt Nam, theo Phạm Hoàng Hộ chi Croton L. có 18 loài [1], còn Nguyễn Nghĩa Thìn [13] đã thống kê được 41 loài, trong đó có tới 21 loài đặc hữu trong hệ thực vật nước ta. Có nhiều loài cây thuộc chi Croton L. được sử dụng trong y học dân gian nhiều dân tộc, nhất là ở khu vực Trung và Nam Mỹ cũng như ở Đông Nam Á. Y học cổ truyền ở Brasil và các dân tộc sinh sống trong vùng Amazon dùng lá, vỏ và rễ cây C. cajucara [36] để chữa trị nhiều loại bệnh như là sốt cao, chống viêm nhiễm, ỉa chảy, viêm loét dạ dày, giảm cholesterol máu, chữa ung thư, hạ huyết áp, diệt trừ ốc sên, xua đuổi côn trùng [37]. Nước sắc rễ cây C. campestris ở Brasil được dùng để chữa bệnh giang mai, viêm ống mật, thuốc sổ, trị ung thư [26]. ở Equađo người ta dùng vỏ cây C. eluteria chữa bệnh cao huyết áp, kiết lỵ, sốt rét, đau dạ dày và còn có tác dụng bồi bổ sức khoẻ [45]. Nhân dân các nước vùng Trung và Nam Mỹ như Peru, Equađo dùng nhựa và vỏ cây C.lechlerii có tính kháng sinh để chữa các vết thương, trị ung thư [27]. Nước sắc lá cây C. schiedeanus được y học dân gian Columbia chữa bệnh cao huyết áp, có tác dụng giãn mạch [29]. Rễ cây C. macrostachys ở Tanzania được dùng để chữa bệnh tiểu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 4 đường [27]. Một số nước ở vùng Đông Phi (Camơrun, Nigeria, Siraleon v.v..) dùng rễ và vỏ thân cây C. zambicus làm thuốc nhuận tràng, trị kiết lỵ và chống co giật [39]. ở Thái Lan người ta dùng vỏ, rễ cây cũng như quả của cây C. oblongifolius để chữa bệnh rối loạn tiêu hoá, kiết lỵ, loét dạ dày, trị ung thư [44] hoặc dùng cây C. sublyratus [33] để trị loét hành tá tràng. ở nước ta cũng có một vài loài thuộc chi Croton L., được dùng trong y học dân gian. Cây Lơpơté (C. crassifolium) ở Tây Nguyên được dùng để trị bệnh đường ruột [13], cây Khổ sâm cho lá (C. tonkinensis) trị sốt rét, bệnh đường ruột [2], [12]. Bên cạnh những cây được dùng làm thuốc trong y học dân gian, người ta cũng biết một số cây thuộc chi Croton L., có chứa độc tố. ở châu Phi có nhiều Croton spp thuộc loại cây độc, được thổ dân sử dụng trong đánh bắt cá, tẩm tên độc trong săn bắn như vỏ cây C. hovarum ở Madagasca là một thí dụ [34]. ở Việt Nam có nói đến cây Ba đậu (C. tiglium) [3] là cây độc, dùng làm thuốc trừ sâu thảo mộc. 1.2. Những nghiên cứu hoá thực vật về chi Croton L., Cho đến nay có khoảng trên 50 loài thực vật chi Croton L., được nghiên cứu hoá thực vật [28], đã phân lập và nhận dạng được 271 chất, chủ yếu gồm các ditecpenoit và ancaloit. 1.2.1. Các ancaloit Các ancaloit tìm thấy trong thực vật chi Croton L., đều có chứa dị vòng cơ bản là isoquinolin [41], tạo ra các bộ khung proaporphin (1), aporphin (2), morphinandienon (3) và rất gần đây là berbin (tetrahydroprotoberberin) (4). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 5 1.2.1.1. Ancaloit khung proaporphin (1) 1 2 3 4 5 6 78 9 10 13 11 12 NH O H 6a (1) Các ancaloit kiểu khung proaporphin (1) khác nhau bởi các nhóm thế ở các vị trí 1, 2, 6 và cấu hình của hydro ở vị trí 6a. 1.2.1.2. Ancaloit khung aporphin (2) Các ancaloit khung aporphin (2) thường khác biệt nhau bởi nhóm thế ở các vị trí 1, 2, 6, 9, 10, 11 và cấu hình hydro ở vị trí 6a. N H 1 2 3 4 5 6 7 8 6a 9 10 11 (2) 1.2.1.3. Ancaloit khung morphinandienon O N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 A B C D (3) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 6 Các ancaloit khung morphinandienon (3) khác biệt nhau bởi các nhóm thế ở vị trí 2, 3, 4, 6, 8, 17 và cấu hình của vòng D. 1.2.1.4. Ancaloit khung berbin (tetrahydroprotoberberin) (4) N R6 R5 R4 R3 R1 R2 H 1 4 5 6 14 13 8 9 1012 (4) Các berbin (4) hay tetrahydroprotoberberin ancaloit là những ancaloit mới phát hiện rất gần đây trong hai loài thực vật chi Croton L., các ancaloit này khác nhau bởi các nhóm thế gắn vào các vị trí 2, 3, 8, 10, 11 và cấu hình của proton ở vị trí C14. 1.2.2. Các hợp chất ditecpenoit Các ditecpenoit chiếm tới 114/271 kiểu hợp chất đã phân lập và nhận dạng được từ các loài thuộc chi Croton [28]. Cách gọi tên và cấu trúc hoá học của chúng rất đa dạng, từ loại khung không vòng cho đến khung đa vòng giáp nhau. Kiểu không vòng như phytan (5) (2,6,10,14-tetrametylhexadecan), loại một vòng lớn như cembran (6) (18,19,20-trimetyl-1-isopropylcyclotridecan). Kiểu hai vòng giáp nhau như labdan (7), clerodan (8). Ba vòng giáp nhau như pimaran (9), kauran (10), beyeran (11). Kiểu 4 vòng giáp nhau như atisan (12), sarcopetelan (13), phorbol (14). Năm vòng như trachyloban (15). 1.2.2.1. Ditecpen không vòng Phytan thuộc loại ditecpen không vòng, có cấu trúc hoá học 2,6,10,14- tetrametylhexadecan (5). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 7 (5) Các ditecpen loại này khác nhau bởi số lượng, vị trí và cấu hình các nhóm hydroxy, xeton và olefin. 1.2.2.2. Ditecpen vòng lớn Cembran (6) Cembran thuộc loại ditecpenoit một vòng lớn chung có cấu trúc hoá học 4,8,12-trimetyl-1-isopropyl-cyclotridecan khác nhau bởi số lượng, vị trí và cấu hình của liên kết olefin. (6) 1.2.2.3. Ditecpen 2 vòng 1.2.2.3.1. Khung labdan (7) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 1819 20 (7) 1 23 45 67 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 8 1.2.2.3.2. Clerodan ditecpen (furanoditecpen) Các hợp chất ditecpen khung clerodan gặp rất phổ biến trong thiên nhiên, chỉ riêng chi Croton L. đến nay đã phân lập được 42 trong số 114 ditecpenoit từ những thực vật này. ở vị trí 15, 16 của hầu hết các clerodan ditecpen đóng vòng epoxy để hình thành vòng furan, nên các ditecpenoit loại này còn được gọi là furanoditecpen. 1 2 3 4 5 6 7 8 910 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 (8) 1.2.2.4. Ditecpen có 3 vòng dính kết (pimaran) Các loài thuộc chi Croton L. được nghiên cứu, mới chỉ thấy kiểu khung pimaran (9). 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 (9) 1.2.2.5. Ditecpen 4 vòng dính kết Thường gặp các kiểu khung kauran (10), beyeran (11), atisan (12), sarcopetelan (13) và phorbol (14) ditecpen. 1.2.2.5.1. Kauran ditecpen Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 9 1 2 3 4 5 6 7 810 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 O O HOOC (10) (10.13) 8,15-seco-kauran 1.2.2.5.2. Các ditecpen kiểu khung beyeran (11), atisan (12) và sarcopetelan (13) Các kiểu cấu trúc (11) và (12) thường gặp trong nhiều họ thực vật, nhưng chỉ rất gần đây mới phát hiện thấy trong cây Croton sarcopetalus và cũng đồng thời khám phá ra kiểu khung sarcopetelan ditecpen (13). Điều đáng chú ý là trong rễ cây này còn tìm thấy các dẫn xuất của clerodan (8) và pimaran (9) ditecpen. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 (11) (12) O O 20 1918 17 16 15 14 13 1211 10 9 8 7 6 5 43 2 1 (13) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 10 1.2.2.5.3. Phorbol ditecpen R1O OR2 OH CH2OR3HO 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 O (14) Các phorbol ditecpen có cấu trúc hoá học 4,9 ,12 ,13 ,20- pentahydroxy-1,6-tigliadien-3-one, chúng chỉ khác nhau về cấu hình của nhóm hydroxyl ở vị trí 4 và các nhóm chức khác, cho đến nay mới chỉ gặp duy nhất một cấu hình 4 của phorbol, còn hầu hết là cấu hình 4 . 1.2.2.6. Ditecpen 5 vòng dính kết (trachyloban) Các dẫn xuất của trachyloban thuộc loại 5 vòng dính kết. 20 1918 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 43 2 1 (15) 1.2.3. Các hợp chất khác Thường gặp một số hợp chất tritecpenoit như là 3 -acetoxy-14- taraxeren-28-oic acid (16.a) [32, 34, 36, 41], 3 -O-axetoaxetyl-20(29)-lupeol (16.b) [28]. Các hợp chất steroit (17) glucosid như là 3 , 14 ,15 ,16 - tetrahydroxypregnan-20-one glucosid (17.1) và (17.2) trong cây C. ruizianus [43]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 11 AcO COOH (16.a) (16.b) OH RO OH O OH H (17) O O N (Me)2 OMe O O MeO (18) O N O NH O (19) Ngoài những nhóm chất điển hình nêu trên, trong các thực vật chi Croton rất thường gặp taspin (18), nhưng chỉ xuất hiện ở nhựa cây tiết ra tại nơi bị thương tổn do yếu tố ngoại lai [38], Julocrotine (19) là những ancaloit khá đặc biệt và gây độc tế bào [40]. CH3CO-CH2CO Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 12 1.3. Những nghiên cứu về thành phần hoá học và tác dụng của cây Khổ sâm cho lá (Croton tonkinensis Gagnep.,) 1.3.1. Giới thiệu cây khổ sâm Cây Khổ sâm cho lá có tên khoa học là Croton tonkinensis Gagnep., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) [1, 2], thuộc loại cây nhỏ, cao khoảng 0,7-2,0m, mọc thành bụi, lá mọc so le, nhìn gần như đối nhau, có khi mọc thành vòng giả có từ 3 đến 6 lá. Lá có hình mũi mác, cả 2 mặt đều có lông óng ánh như lá cây nhót. ở mặt dưới lá có 3 gân toả ra từ cuống, lá có tuyền hoa nhỏ, trắng, mọc thành chùm ở kẽ lá hay đầu cành. Hoa đơn tính cùng gốc, quả có 3 mảnh vỏ hạt hình trứng, màu đỏ. Mùa ra hoa kết quả khoảng từ tháng 5 đến tháng 8. 1.3.2. Tác dụng của cây khổ sâm Cây Khổ sâm cho lá mọc hoang dại ở nhiều nơi trên miền Bắc Việt Nam, nên có nhiều tên gọi khác nhau như là Cổ sâm, Sâm nam, ở vùng Tây Thiên, Tam Đảo, Vĩnh Phúc nhân dân gọi là cây kẻ chỉ. Thường gặp nhiều ở các vùng Ninh Bình, Hoà Bình, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Bắc Giang, Thanh Hoá [6]. Hiện nay, cây khổ sâm được trồng nhiều ở các trạm xá đông y, y tế xã và nhà dân. Cây này thuộc loại cây thuốc dân gian, chữa được một số bệnh, nhất là bệnh đường ruột cho người và gia súc. Nhân dân dùng lá tươi nhai sống, vò hoặc giã nát để lấy nước uống chữa bệnh đau bụng, đi ngoài, phụ nữ bị bệnh hậu sản, lở loét người ngoài da, chữa các vết thương nhiễm trùng, chữa viêm loét hành tá tràng, đau dạ dày, trị sốt rét. ở Hưng Yên, nhân dân dùng cành, lá khô đem sao vàng, sắc lấy nước uống để chữa bệnh tê thấp. Gần đây những kết quả nghiên cứu về thành phần hoá học và thử hoạt tính sinh học của cây Khổ sâm đã khẳng định tính kháng khuẩn mạnh được quyết định bởi các ent -kauran d itecpen, đồng thời đã phát hiện tính gây độc hại rất mạnh đối với một số dòng tế bào ung thư người [4] và chế phẩm từ cây Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 13 Khổ sâm còn có hoạt tính chống suy giảm miễn dịch ở gà bị nhiễm virus (gây suy giảm miễn dịch) Gumboro cường độc [10]. 1.3.3. Những nghiên cứu về thành phần hoá học cây Khổ sâm Những nghiên cứu hoá học về cây khổ sâm đã cho biết thành phần trong đó rất phong phú và đa dạng bao gồm nhiều nhóm chất khác nhau như: steroit, tritecpenoit, flavonoit, ancaloit, và ditecpenoit [4]. 1.3.3.1. Các ditecpenoit Cho đến nay đã biết 13 ent -kauran ditecpen phân lập được từ cây Khổ sâm (Croton tonkinensis) hầu hết chúng là chất mới thuộc dẫn xuất hydroxy của bộ khung ent -kauran-16-ent-15-on. Theo qui tắc IUPAC, chúng tôi đề nghị gọi tên các ent -kauran này là crotonkin kèm theo thứ tự phân lập (bảng 1.1), cấu trúc hoá học và một vài đặc tính vật lý của chúng (bảng 1.2). Bảng 1.1: Các ent -kauran phân lập đƣợc từ Croton tonkinensis Gagnep., Thứ tự Tên chất CTPT Tên khoa học Thời gian công bố Tài liệu 1 Crotonkin-1 C22H32O4 ent-18-axetoxy-7 - hydroxykaur-16-en- 15-on 25/10/1999 13/2/2003 14,16 2 Crotonkin-2 C22H32O5 ent-1a-axetoxy- 7 ,14a- dihydroxykaur-16- en-15-on 10/11/2002 28/3/2003 15,18 3 Crotonkin-3 C22H34O4 ent-16(S)-18- axetoxy-7 - hydroxykaur-15-on 13/02/2003 01/3/2004 16,20 4 Crotonkin-4 C20H30O3 ent-7 ,14a- dihydroxykaur-16- en-15-on 9/7/1998 28/3/2003 17,18 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 14 5 Crotonkin-5 C22H32O5 ent-18a-axetoxy- 7a,14 - dihydroxykaur-16- en-15-on 28/03/2003 18 6 Crotonkin-6 C20H30O3 ent-7 ,18- dihydroxykaur-16- en-15-on 09/9/2003 19 7 Crotonkin-7 C24H34O6 ent-1a,14a- diacetoxy-7 - hydroxykaur-16-en- 15-on 01/03/2004 20 8 Crotonkin-8 C24H34O6 ent-1a,7 -diacetoxy- 14a -hydroxykaur- 16-en-15-on 01/03/2004 20 9 Crotonkin-9 C22H32O4 ent-18-axetoxy-14a- hydroxykaur-16-en- 15-on 01/03/2004 20 10 Crotonkin-10 C22H32O5 ent-11a -axetoxy- 7 ,14a- dihydroxykaur-16- en-15-on Chem. Pharm.Bull. 2002,50, 808- 813. 29/12/2004. 21,24 11 Crotonkin-11 C20H28O3 ent-kaur-16-en-15- on-18-oic acid Phytochem. 1973, 12, 2712-2723. 29/12/2004. 22,24 12 Crotonkin-12 C20H32O ent-18- hydroxykaur- 16-en Phytochem. 1988, 27, 3209-3212. 29/12/2004 23,24 13 Crotonkin-13 C26H36O7 ent-1a,7 ,14a- triacetoxykaur-16- en-15-on 2007 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 15 R5 O R4 R1 R2-H2C R3 Bảng 1.2: Cấu trúc hoá học và đặc tính vật lý của các Crotonkin từ cây Croton tonkinensis Gagnep., Th ứ tự R1 R2 R3 R4 R5 M mp( o C) Rt (phút) 1 H OAc OH H =CH2 360 142-143 23.9 2 OAc H OH OH =CH2 376 97-98 21.6 3 H OAc H OH CH3 362 177-179 22.43 4 H H OH OH =CH2 318 210-212 22.63 5 H OAc OH OH =CH2 376 21.39 6 H OH OH H =CH2 318 155-156 7 OAc H OH OAc =CH2 418 22.64 8 OAc H OAc OH =CH2 418 23.01 9 H OAc H OH =CH2 360 10 11-OAc H OH OH =CH2 376 11 H COOH H H =CH2 316 12 H OH H H =CH2 288 13 OAc H OAc OAc =CH2 460 1.3.3.2. Các ancaloit Những nghiên cứu về thành phần ancaloit từ cây Khổ sâm cho biết đã phân lập và nhận dạng được 6 ancaloit với bộ khung rất phong phú đó là các berbin ancaloit (corytenchin, corytenchirin [4], [6], protoberberin Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 16 N+ H3CO H3CO OCH3 R N H3CO H3CO R OCH3 OH H N H3CO H3CO OCH3 CH3 OH (dehydrocorytenchin) [7], benzyltetrahydroisoquinolin (laudanidin) [7] và aporphin ancaloit (corunnin, oxoglaucin) [9]. Bảng 1.3: Ancaloit khung berbin Berbin TT R Tên chất [M+H] + 1 H Corytenchin 342 2 CH3 Corytenchirin 356 Bảng 1.4: Ancaloit khung protoberberin Protoberberin TT R Tên chất [M+H] + 3 OH Dehydrocorytenchin 338 Bảng 1.5: Ancaloit khung Benzyltetrahydroisoquinolin Benzyltetrahydroisoquinolin TT Tên chất [M+H] + 4 (+)-laudanidin 344 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 17 N H3CO R1 R3 CH3O R2 O OOH HO OH OH 1' 2' 4' 2 4 5 6 9 10 8 6' Bảng 1.6: Ancaloit khung Aporphin Aporphin TT R1 R2 R3 Tên chất [M+H] + 5 O - OCH3 CH3 Corunnin 352 6 OCH3 OCH3 Oxoglaucin 352 1.3.3.3. Các flavonoit Một vài flavonoit đã phân lập được từ cây Khổ sâm (C. tonkinensis) đó là kaempferol hay 3,4 , ,5,7-tetrahydroxyflavon, vitexin hay apigenin-8C- -D- glucopyranosid, và isovitexin hay apigenin -6C- -D-glucopyranosid [4], [8]. Kaemperol là một trong những flavonol gặp rất phổ biến trong giới thực vật, có hoạt tính chống viêm nhiễm, lợi tiểu, chống oxy hoá [28]. Trong y học cổ truyền Việt nam, người ta đã phát hiện chất giải độc chính là vitexin [4], và vitexin thể hiện hoạt tính yếu với nấm mốc Aspergillius niger ngoài ra không có hoạt tính nào khác, còn isovitexin thì không có hoạt tính. Kaempferol Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 18 O O OH OH HO O HO OH HO OH 1'' 3'' 5'' 6'' O O OH OH HO O HO HO OH OH AcO AcO COOH Vitexin hay apigenin-8C- -D-glucopyranosid Isovitexin hay apigenin-6C- -D-glucopyranosid 1.3.3.4. Các tritecpenoit Hai hợp chất tritecpenoit được phát hiện từ cây Khổ sâm đó là - Amyrin axetat (urs-12-en-3 -yl axetat) và Axetyl aleuritolic axit (3 - hydroxytaraxer-14-en-28-oic axit) [5]. -Amyrin axetat Axetyl aleuritolic axit 1.3.3.5. Các steroit Nhóm chất steroit tìm thấy trong các dịch chiết từ các bộ phận khác nhau của cây Khổ sâm cho lá, chủ yếu thuộc loại sterol C29 với bộ khung 3 - ol, 5 -pregnan, có mạch nhánh với cấu hình và cấu dạng khác nhau. Đó là các Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 19 R2 R1O 3 5 810 12 14 15 17 18 19 20 21 -sitosterol, poriferasterol, -sitosterol-3-O- -D-glucopyranosyl, -sitosterol với stigmasterol [4]. Bảng 1.7: Các steroit khung sterol R1 R2 -sitosterol H 24 22 29 poriferasterol H -sitosterol-3-O- -D-glucopyranosyl C6H12O5 1.4. Áp dụng phƣơng pháp LC /MS trong phân tích các chất Việc sử dụng cây cỏ làm thuốc đóng vai trò quan trọng và có hiệu quả trong sức khỏe cộng đồng. Đó là những nguồn gốc thiên nhiên với thà