Câu hỏi và đáp án thi tốt nghiệp triết học

Câu 1: Triết học là gì? Phân tích vấn đề CB của triết học?Các phương pháp nhận thức TG của triết học Khái niệm triết học: Theo quan điểm mác-xít, triết học là một trong những hình thái ý thức xã hội, là học thuyết về những ng.tắc chung nhất của sự tồn tại và tư duy về vai trò và vị trí của con người trong thế giới, là KH về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.(1,5 điểm) Triết học ra đời do hoạt động nhận thức của con người, phục vụ nhu cầu sống của con người, nó ra đời từ thực tiển và nó có nguồn gốc nhận thức, nguồn gốc xã hội. Nguồn gốc nhận thức: Đó là khi con người đã đạt đến trình độ trừu tượng hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá (nghĩa là tổng hợp cái chung từ những cái riêng lẻ) để xây dựng nên các học thuyết, các lý luận. Nguồn gốc xã hội: Đó là khi xã hội có sự phân chia lao động chân tay và lao động trí óc, từ đó dẫn đến sự phân chia giai cấp và triết học phục vụ cho lợi ích của những giai cấp nhất định, những LL xh nhất định

doc40 trang | Chia sẻ: nhungnt | Ngày: 15/10/2012 | Lượt xem: 728 | Lượt tải: 7download
Tóm tắt tài liệu Câu hỏi và đáp án thi tốt nghiệp triết học, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
C©u hái vµ ®¸p ¸n thi tèt nghiÖp triÕt häc PhÇn 1: lÞch sö triÕt häc vµ CNDVbc vÒ thÕ giíi C©u 1: TriÕt häc lµ g×? Ph©n tÝch vÊn ®Ò CB cña triÕt häc?C¸c ph­¬ng ph¸p nhËn thøc TG cña triÕt häc Kh¸i niÖm triÕt häc: Theo quan ®iÓm m¸c-xÝt, triÕt häc lµ mét trong nh÷ng h×nh th¸i ý thøc x· héi, lµ häc thuyÕt vÒ nh÷ng ng.t¾c chung nhÊt cña sù tån t¹i vµ t­ duy vÒ vai trß vµ vÞ trÝ cña con ng­êi trong thÕ giíi, lµ KH vÒ nh÷ng quy luËt chung nhÊt cña tù nhiªn, x· héi vµ t­ duy.(1,5 ®iÓm) TriÕt häc ra ®êi do ho¹t ®éng nhËn thøc cña con ng­êi, phôc vô nhu cÇu sèng cña con ng­êi, nã ra ®êi tõ thùc tiÓn vµ nã cã nguån gèc nhËn thøc, nguån gèc x· héi. Nguån gèc nhËn thøc: §ã lµ khi con ng­êi ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é trõu t­îng ho¸, kh¸i qu¸t ho¸, hÖ thèng ho¸ (nghÜa lµ tæng hîp c¸i chung tõ nh÷ng c¸i riªng lÎ) ®Ó x©y dùng nªn c¸c häc thuyÕt, c¸c lý luËn. Nguån gèc x· héi: §ã lµ khi x· héi cã sù ph©n chia lao ®éng ch©n tay vµ lao ®éng trÝ ãc, tõ ®ã dÉn ®Õn sù ph©n chia giai cÊp vµ triÕt häc phôc vô cho lîi Ých cña nh÷ng giai cÊp nhÊt ®Þnh, nh÷ng LL xh nhÊt ®Þnh VÊn ®Õ c¬ b¶n cña triÕt häc: VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc lµ vÊn ®Ò vÒ mèi QH gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc, gi÷a tån t¹i vµ t­ duy. VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc cã 2 mÆt: - MÆt thø nhÊt: gi¶i quyÕt vÊn ®Ò gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc c¸i nµo cã tr­íc, c¸i nµo cã sau, c¸i nµo quyÕt ®Þnh c¸i nµo? Tuú theo c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy mµ c¸c häc thuyÕt triÕt häc chia thµnh 2 trµo l­u chÝnh: CNDV vµ CNDT. CNDV kh¼ng ®Þnh: VËt chÊt cã tr­íc, ý thøc cã sau, vËt chÊt tån t¹i kh¸ch quan, ®éc lËp víi ý thøc vµ quyÕt ®Þnh ý thøc. Cßn ý thøc lµ ph¶n ¸nh thÕ giíi kh¸ch quan vµo bé ãc con ng­êi. ( CNDV cã 3 h×nh thøc c¬ b¶n: CNDV chÊt ph¸t; CNDV siªu h×nh; CNDV biÖn chøng CNDT th× l¹i thõa nhËn: Tinh thÇn, ý thøc cã tr­íc, vËt chÊt cã sau, ý thøc quyÕt ®Þnh vËt chÊt ( CNDT chia lµm 2 ph¸i: CNDT kh¸ch quan vµ CNDT chñ quan - MÆt thø 2: Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò kh¶ n¨ng nhËn thøc cña con ng­êi (Con ng­êi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc ®­îc thÕ giíi hay kh«ng ? ) CNDV thõa nhËn vËt chÊt lµ nguån gèc cña ý thøc, ý thøc lµ ph¶n ¸nh thÕ giíi vËt chÊt, do ®ã con ng­êi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc ®­îc thÕ giíi. CNDT còng thõa nhËn thÕ giíi lµ cã thÓ nhËn thøc ®­îc. Nh­ng v× hä xuÊt ph¸t tõ quan niÖm cho r»ng ý thøc cã tr­íc vËt chÊt, vËt chÊt phô thuéc ý thøc, cho nªn theo hä, nhËn thøc kh«ng ph¶i lµ ph¶n ¸nh thÕ giíi mµ chØ lµ tù nhËn thøc, tù ý thøc vÒ b¶n th©n ý thøc (Håi t­ëng c¸c ý niÖm tuyÖt ®èi- nh÷ng c¸i ®· cã tõ tr­íc, chØ viÖc nhí l¹i). Bªn c¹nh c¸c nhµ triÕt häc nhÊt nguyªn luËn (duy vËt vµ duy t©m), cßn cã c¸c nhµ triÕt häc nhÞ nguyªn luËn muèn dung hoµ CNDV vµ CNDT ( VÝ dô §Ò-c¸c-t¬, nhµ triÕt häc Ph¸p thuéc thÕ kû XVII ( Kh¼ng ®Þnh VC vµ YT tån t¹i ®éc lËp nhau) vµ c¸c nhµ ®a nguyªn luËn (vÝ dô LÐp-nÝt, ng­êi §øc (häc thuyÕt kh«ng thÓ biÕt ). Sù ®èi lËp gi÷a PPSH vµ PPBC; LÞch sö ph¸t triÓn cña phÐp BC(c¸c PP nhËn thøc TG) - PP SH: + NhËn thøc ®èi t­îng ë tr¹ng th¸i c« lËp, t¸ch rêi ®èi t­îng ra khái c¸c chØnh thÓ kh¸c vµ gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp nhau cã mét ranh giíi tuyÖt ®èi. + NhËn thøc ®èi t­îng ë tr¹ng th¸i tÜnh, nÕu cã biÕn ®æi th× chØ lµ sù biÕn ®æi vÒ sè l­îng, nguyªn nh©n cña sù biÕn ®æi n»m bªn ngoµi ®èi t­îng. - PPBC: + NhËn thøc c¸c ®èi t­îng ë trong c¸c mèi liªn hÖ víi nhau, ¶nh h­ëng nhau, rµng buéc nhau. + NhËn thøc ®èi t­îng ë tr¹ng th¸i vËn ®éng biÕn ®æi, n»m trong ph­¬ng h­íng chung lµ ph¸t triÓn. §©y lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vÒ chÊt cña c¸c sù vËt, hiÖn t­îng mµ nguån gèc cña sù biÕn ®æi Êy lµ ®Êu tranh gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp ®Ó gi¶i quyÕt m©u thuÈn néi t¹i cña chóng. - PPBC ph¸t triÓn qua 3 giai ®o¹n víi 3 h×nh thøc: PhÐp BC tù ph¸t thêi cæ ®¹i; PhÐp BC duy t©m; PhÐp BCDV. C©u 2: TÝnh tÊt yÕu ra ®êi cña triÕt häc? Thùc chÊt vµ ý nghÜa cuéc c¸ch m¹ng thùc hiÖn trong triÕt häc do M¸c vµ ¡ng-ghen thùc hiÖn? 1. Sù ra ®êi cña triÕt häc lµ mét tÊt yÕu cña lÞch sö: * Nh÷ng tiÒn ®Ò kh¸ch quan: - TiÒn ®Ò kinh tÕ-x· héi: Vµo nh÷ng n¨m 40 cña thÕ kû 19, Sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña LLSX do sù t¸c ®éng cña cuéc CMCN0 lµm cho QHSXTBCN ®­îc cñng cè, ph­¬ng thøc SXTBCN ph¸t triÓn m¹nh mÏ trªn c¬ së VC-KT cña chÝnh m×nh, do ®ã ®· thÓ hiÖn tÝnh h¬n h¼n cña nã so víi ph­¬ng thøc SXPK. Sù ph¸t triÓn cña CNTB lµm cho nh÷ng m©u thuÈn XH cµng thªm gay g¾t, xung ®ét gi÷a giai cÊp VS vµ giai cÊp TS ®· trë thµnh cuéc ®Êu tranh giai cÊp. Giai cÊp TS trë thµnh giai cÊp thèng trÞ XH vµ giai cÊp VS lµ giai cÊp bÞ trÞ. Giai cÊp VS xuÊt hiÖn trªn vò ®µi LS kh«ng chØ cã sø mÖnh lµ kÎ ph¸ ho¹i CNTB mµ cßn lµ lùc l­îng tiªn phong trong cuéc ®Êu tranh cho nÒn d©n chñ vµ tiÕn bé x· héi. Giai cÊp v« s¶n ®· ý thøc ®­îc quyÒn lîi c¬ b¶n cña m×nh vµ tiÕn hµnh c¸c cuéc ®Êu tranh chèng chñ nghÜa t­ b¶n, tuy nhiªn c¸c h×nh thøc ®Êu tranh cßn mang tÝnh bét ph¸t, cã n¬i vµ cã thêi gian ®· r¬i vµo bÕ t¾c. Yªu cÇu ph¶i cã mét lý luËn dÉn ®­êng. V× vËy, nh÷ng tiÒn ®Ò kinh tÕ-x· héi trªn ®©y dÉn ®Õn sù ra ®êi cña triÕt häc M¸c …®Ó gi¶i quyÕt ®óng ®¾n nh÷ng vÊn ®Ò lÞch sö ®Æt ra. - TiÒn ®Ò lý luËn: TriÕt häc M¸c lµ sù kÕ thõa, tiÕp thu mét c¸ch cã chän läc, phª ph¸n tõ nh÷ng lý luËn triÕt häc tr­íc M¸c nh­ triÕt häc cæ ®iÓn §øc ( ®iÓn h×nh lµ Hªghen vµ Phoi¬b¾c); Chñ nghÜa kh«ng t­ëng Ph¸p (®iÓn h×nh lµ Xanh xi m«ng, Phu ri ª); Kinh tÕ chÝnh trÞ häc (§iÓn h×nh lµ A. xmÝt; §. Ric¸c®«). - TiÒn ®Ò KH tù nhiªn: Trong nh÷ng thËp kû ®Çu thÕ kû 19, KHTN ph¸t triÓn m¹nh víi nhiÒu ph¸t minh quan träng nh­: §LBT vµ CHNL, thuyÕt tÕ bµo vµ thuyÕt tiÕn ho¸ cña §¸cuyn. Nh÷ng ph¸t minh nµy ®· lµm béc lé tÝnh h¹n chÕ vµ tÝnh bÊt lùc cña PP t­ duy siªu h×nh trong viÖc nhËn thøc TG. 3 ph¸t minh nµy cã ý nghÜa rÊt lín trong viÖc h×nh thµnh triÕt häc DVBC. §ång thêi nh÷ng ph¸t minh KH ®ã ®· v¹ch ra mèi liªn hÖ thèng nhÊt gi÷a c¸c d¹ng tån t¹i kh¸c nhau, c¸c d¹ng vËn ®éng kh¸c nhau trong tÝnh thèng nhÊt VC cña TG, v¹ch ra tÝnh BC cña sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña nã. * TiÒn ®Ò chñ quan: TriÕt häc M¸c kh«ng thÓ ra ®êi nÕu kh«ng cã nh÷ng tiÒn ®Ò kh¸ch quan do lÞch sö mang l¹i. Tuy nhiªn, chóng ta kh«ng thÓ phñ nhËn r»ng M¸c vµ Angghen lµ nh÷ng nhµ triÕt häc, KH thiªn tµi, ®ång thêi l¹i lµ nhµ ho¹t ®éng thùc tiÔn c¸ch m¹ng, cïng víi bÇu nhiÖt huyÕt lµ ®Êu tranh cho sù nghiÖp gi¶i phãng con ng­êi, cho lý t­ëng céng s¶n. Tãm l¹i: Sù ra ®êi cña chñ nghÜa M¸c vµ triÕt häc M¸c kh«ng ph¶i lµ mét sù ngÉu nhiªn, mµ lµ mét tÊt yÕu cña lÞch sö. Nã do c¸c nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan mang l¹i. §ã lµ, do nh÷ng nguyªn nh©n kinh tÕ-x· héi vµ sù ph¸t triÓn cña c¸c t­ t­ëng tr­íc ®ã cña nh©n lo¹i. Kh¸i qu¸t kinh nghiÖm cña phong trµo c«ng nh©n vµ nh÷ng thµnh tùu cña KH tù nhiªn, nghiªn cøu cã phª ph¸n nh÷ng t­ t­ëng triÕt häc tr­íc ®ã, M¸c vµ ¡ng-ghen ®· thùc hiÖn b­íc ngoÆt c¸ch m¹ng vÜ ®¹i trong triÕt häc. (2, 5 ®iÓm) 2. Thùc chÊt vµ ý nghÜa c¸ch m¹ng do M¸c vµ ¡ng-ghen thùc hiÖn trong triÕt häc: * Thùc chÊt: - TriÕt häc M¸c lµ sù thèng nhÊt h÷u c¬ gi÷a tÝnh c¸ch m¹ng vµ tÝnh KH, gi÷a thÕ giíi quan duy vËt vµ ph­¬ng ph¸p biÖn chøng… - TriÕt häc M¸c ®· kh¼ng ®Þnh vai trß cña ho¹t ®éng thùc tiÔn ®èi víi nhËn thøc vµ ®èi víi sù ph¸t triÓn cña x· héi. Nã lµ c¬ së ®Ó gi¶i quyÕt KH vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc vµ c¸c KH kh¸c. TriÕt häc M¸c thèng nhÊt trong chøc n¨ng nhËn thøc thÕ giíi vµ c¶i t¹o thÕ giíi… - TriÕt häc M¸c lµ triÕt häc duy vËt triÖt ®Ó: Duy vËt biÖn chøng trong lÜnh vùc tù nhiªn vµ trong ®êi sèng x· héi… * ý nghÜa - TriÕt häc M¸c lµ thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn KH, trë thµnh lý luËn s¾c bÐn trong cuéc ®Êu tranh cña giai cÊp v« s¶n vµ quÇn chóng lao ®éng nh»m xo¸ bá mäi ¸p bøc bãc lét… - TriÕt häc M¸c lµ mét lý luËn ph¸t triÓn thùc tiÔn cña KH hiÖn ®¹i, chøng minh vai trß cña chñ nhÜa duy vËt biÖn chøng, ®ång thêi còng ®ßi hái lý luËn cña CNDV biÖn chøng ph¸t triÓn dùa trªn nh÷ng thµnh tùu cña KH hiÖn ®¹i. (2,5 ®iÓm)   C©u 3: Tr×nh bµy ®èi t­îng, ®Æc ®iÓm vµ vai trß cña triÕt häc M¸c-Lªnin? 1. §èi t­îng cña triÕt häc M¸c- Lªnin: C¸c quan ®iÓm tr­íc M¸c x¸c ®Þnh ®èi t­îng ch­a ®óng ®¾n, triÕt häc M¸c x¸c ®Þnh: §èi t­îng nghiªn cøu cña triÕt häc M¸c-Lªnin lµ Nghiªn cøu nh÷ng quy luËt chung nhÊt vÒ tù nhiªn, x· héi vµ t­ duy. Vai trß cña con ng­êi ®èi víi thÕ giíi trªn c¬ së gi¶i quyÕt KH vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc.(1 ®iÓm) 2. §Æc ®iÓm cña triÕt häc M¸c-Lªnin: TriÕt häc M¸c-Lªnin lµ mét häc thuyÕt KH vµ tiÕn bé, nã mang trong m×nh 3 ®Æc ®iÓm chÝnh sau: * Thèng nhÊt gi÷a tÝnh §¶ng vµ tÝnh KH: + TÝnh ®¶ng cña triÕt häc M¸c-Lªnin: LËp tr­êng CNDV biÖn chøng, ®Êu tranh kiªn quyÕt chèng CNDT, siªu h×nh, b¶o vÖ chñ nghÜa M¸c-Lªnin, b¶o vÖ vµ mang l¹i lîi Ých cho giai cÊp v« s¶n vµ quÇn chóng nh©n d©n lao ®éng. + TÝnh KH cña triÕt häc M¸c-Lªnin (THML): ph¶n ¸nh ®óng ®¾n hÖ thèng c¸c quy luËt vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña thÕ giíi. + V× sao cã sù thèng nhÊt gi÷a tÝnh ®¶ng vµ tÝnh KH trong THML: Do môc tiªu lý t­ëng chiÕn ®Êu, lîi Ých giai cÊp v« s¶n phï hîp tiÕn tr×nh kh¸ch quan cña lÞch sö. * Sù thèng nhÊt gi÷a lý luËn vµ thùc tiÔn: + G¾n nhËn thøc thÕ giíi víi c¶i t¹o thÕ giíi lµ ng.t¾c c¬ b¶n cña triÕt häc M¸c: triÕt häc MLN ra ®êi tõ nhu cÇu thùc tiÔn, nhu cÇu cña phong trµo c¸ch m¹ng cña giai cÊp c«ng nh©n vµ quÇn chóng lao ®éng. Nã trë thµnh vò khÝ lý luËn cña giai cÊp v« s¶n… + Th«ng qua tæng kÕt kinh nghiÖm thùc tiÔn mµ ph¸t triÓn triÕt häc. TriÕt häc l¹i trë l¹i chØ ®¹o, h­íng dÉn cuéc ®Êu tranh cña giai cÊp v« s¶n mµ bæ sung vµ ph¸t triÓn, mµ lµm trßn sø mÖnh cña m×nh. + ChØ cã th«ng qua ho¹t ®éng thùc tiÔn th× triÕt häc MLN míi trë thµnh søc m¹nh vËt chÊt, míi ph¸t triÓn vµ ®æi míi kh«ng ngõng. * TÝnh s¸ng t¹o cña THML: + S¸ng t¹o lµ b¶n chÊt cña triÕt häc M¸c: nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ biÕn khi vËn dông vµo ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh cô thÓ ph¶i ®óng ®¾n, s¸ng t¹o. + HiÖn thùc kh¸ch quan kh«ng ngõng vËn ®éng vµ biÕn ®æi, t­ duy vµ ý thøc ph¶n ¸nh chóng còng kh«ng ngõng bæ sung vµ ph¸t triÓn. TriÕt häc víi t­ c¸ch lµ mét KH còng kh«ng ngõng ®­îc bæ sung, ph¸t triÓn vµ vËn dông mét c¸ch s¸ng t¹o, sao cho phï hîp víi tõng hoµn c¶nh. + TÝnh s¸ng t¹o cña THML ®ßi hái chóng ta ph¶i n¾m v÷ng b¶n chÊt c¸ch m¹ng vµ KH cña tõng nguyªn lý vµ vËn dông nã trªn quan ®iÓm thùc tiÔn, lÞch sö, cô thÓ. NghÜa lµ ph¶i xuÊt ph¸t tõ kh¸ch quan, ®óng thùc tiÔn sinh ®éng lµm c¬ së cho nhËn thøc vµ vËn dông lý luËn. 3. Vai trß cña THML ®èi víi thùc tiÔn x· héi vµ sù ph¸t triÓn KH (1,5 ®iÓm) - Lµ c¬ së thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn trong nhËn thøc vµ c¶i t¹o thÕ giíi cña giai cÊp v« s¶n lµ kim chØ nam cho ho¹t ®éng thùc tiÔn cña c¸c §¶ng céng s¶n: + Nã cung cÊp hÖ thèng tri thøc KH vÒ thÕ giíi + Trang bÞ ph­¬ng ph¸p luËn KH + Lµ c¬ së ®Ó h×nh thµnh niÒm tin KH vµ nh÷ng phÈm chÊt cao quý cña ng­êi c¸ch m¹ng. - Trang bÞ cho c¸c nghµnh KH kh¸c thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn KH ®i s©u kh¸m ph¸ b¶n chÊt vµ quy luËt cña sù vËt, hiÖn t­îng. + Nã ®ãng vai trß dÉn ®­êng cho nghiªn cøu KH + Nã gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò triÕt häc trong qu¸ trt×nh nghiªn cøu + Lµ c¬ së KH chèng l¹i ¶nh h­ëng cña CNDT, hÖ t­ t­ëng TS xuyªn t¹c nh÷ng ph¸t minh KH. C©u 4: Quan ®iÓm cña CNDVBC vÒ VC vµ c¸c h×nh thøc tån t¹i cña nã. 1. §Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lªnin: Ph¹m trï vËt chÊt lµ mét trong nh÷ng ph¹m trï c¬ b¶n, nÒn t¶ng cña CNDV, nã chøa ®ùng néi dung thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn rÊt kh¸i qu¸t vµ s©u s¾c. Trong c¸c häc thuyÕt häc tr­íc M¸c cã nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ ph¹m trï nµy… C¸c nhµ duy vËt cæ ®¹i quan niÖm vËt chÊt mang tÝnh trùc quan c¶m tÝnh vµ v× thÕ hä ®· ®ång nhÊt vËt chÊt víi nh÷ng vËt thÓ cô thÓ, coi ®ã lµ c¬ së ®Çu tiªn cña sù tån t¹i. HoÆc c¸c nhµ triÕt häc vµ KH tù nhiªn do kh«ng hiÓu phÐp biÖn chøng duy vËt ®· ®ång nhÊt vËt chÊt víi nguyªn tö hoÆc vËt chÊt víi khèi l­îng - mét thuéc tÝnh phæ biÕn cña c¸c vËt thÓ. Nh­ng ®Õn cuèi thÕ kû XIX, ®Çu thÕ kû XX, vËt lý häc ®· cã nh÷ng ph¸t minh rÊt quan träng ®em l¹i cho con ng­êi nh÷ng hiÓu biÕt míi vµ s©u s¾c vÒ cÊu tróc cña thÕ giíi vËt chÊt, (nh­ ph¸t hiÖn ra tia R¬n-ghen, hiÖn t­îng phãng x¹, t×m ra ®iÖn tö,…). ChÝnh c¸c ph¸t minh quan träng nµy bÞ c¸c nhµ triÕt häc duy t©m lîi dông ®Ó cho r»ng “VËt chÊt tiªu tan mÊt” vµ nh­ thÕ toµn bé nÒn t¶ng cña CNDV sôp ®æ hoµn toµn. Trªn c¬ së ph©n tÝch mét c¸ch s©u s¾c cuéc c¸ch m¹ng trong KH tù nhiªn vµ phª ph¸n CNDT, Lª-nin ®· ®­a ra mét ®Þnh nghÜa toµn diÖn, s©u s¾c vµ KH vÒ ph¹m trï vËt chÊt: “VËt chÊt lµ mét ph¹m trï triÕt häc dïng ®Ó chØ thùc t¹i kh¸ch quan ®­îc ®em l¹i cho con ng­êi trong c¶m gi¸c, ®­îc c¶m gi¸c cña chóng ta chÐp l¹i, chôp l¹i, ph¶n ¸nh vµ tån t¹i kh«ng lÖ thuéc vµo c¶m gi¸c”. 2. Ph©n tÝch ®Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lª-nin: Khi nghiªn cøu ®Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lª-nin chóng ta cÇn ph¶i hiÓu vµ n¾m ®­îc 2 ý c¬ b¶n sau: * VËt chÊt lµ mét ph¹m trï triÕt häc: khi ®Þnh nghÜa vËt chÊt Lª-nin ®ßi hái cÇn ph¶i ph©n biÖt vËt chÊt víi tÝnh c¸ch lµ mét ph¹m trï triÕt häc víi c¸c kh¸i niÖm cña KHTN vÒ c¸c ®èi t­îng, sù vËt cô thÓ, nghÜa lµ VC nã v« tËn, v« h¹n, kh«ng sinh ra, kh«ng mÊt ®i cßn c¸c d¹ng vËt chÊt khoa häc cô thÓ ®Òu cã giíi h¹n, nã sinh ra vµ mÊt ®i ®Ó chuyÓn ho¸ thµnh c¸i kh¸c. VËt chÊt ë ®©y ®­îc hiÓu víi nghÜa lµ mét ph¹m trï réng nhÊt trong hÖ thèng c¸c ph¹m trï. * Trong ®Þnh nghÜa chóng ta còng nhËn thÊy cã hai vÊn ®Ò, ®ã lµ: + VËt chÊt lµ “thùc t¹i kh¸ch quan ®­îc ®em l¹i cho con ng­êi trong c¶m gi¸c… vµ tån t¹i kh«ng lÖ thuéc vµo c¶m gi¸c”. Nh­ vËy, chóng ta hiÓu vËt chÊt lµ thùc t¹i kh¸ch quan, lµ tÊt c¶ nh÷ng g× tån t¹i bªn ngoµi vµ kh«ng lÖ thuéc vµo c¶m gi¸c, ý thøc cña con ng­êi. NghÜa lµ TÊt c¶ nh÷ng g× tån t¹i bªn ngoµi vµ ®éc lËp víi ý thøc, víi c¶m gi¸c, vµ ®em l¹i cho chóng ta trong c¶m gi¸c, trong ý thøc ®Òu lµ vËt chÊt. Thuéc tÝnh nµy ®· thÓ hiÖn lËp tr­êng cña CNDV: vËt chÊt cã tr­íc, ý thøc cã sau, vËt chÊt lµ nguån gèc kh¸ch quan cña c¶m gi¸c, ý thøc; c¶m gi¸c, ý thøc cña con ng­êi lµ sù ph¶n ¸nh hiÖn thùc kh¸ch quan (VC g©y nªn cÈm gi¸c ë con ng­êi khi gi¸n tiÕp hoÆc trùc tiÕp t¸c ®éng lªn gi¸c quan con ng­êi). + Thùc t¹i kh¸ch quan nµy con ng­êi cã thÓ nhËn thøc ®­îc (b»ng nh÷ng ph­¬ng thøc nhËn thøc kh¸c nhau nh­ chÐp l¹i, chop l¹i, ph¶n ¸nh…). Tãm l¹i: §Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lª-nin ®· bao qu¸t c¶ hai mÆt cña vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc trªn lËp tr­êng cña CNDV biÖn chøng. §©y lµ ®Þnh nghÜa ®Çy ®ñ nhÊt, toµn diÖn nhÊt, s©u s¾c nhÊt vµ réng nhÊt vÒ vËt chÊt. (3 ®iÓm) 3. ý nghÜa KH vµ c¸ch m¹ng cña ®Þnh nghÜa: (2 ®iÓm) §Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lª-nin cã ý nghÜa thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn s©u s¾c ®èi víi nhËn thøc KH vµ thùc tiÔn, v×: * Nã ®· gi¶i ®¸p mét c¸ch ®Çy ®ñ, KH hai mÆt cña vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc dùa trªn quan ®iÓm cña CNDV biÖn chøng. * Chèng l¹i c¸c quan ®iÓm sai tr¸i cña CNDT kh¸ch quan vµ chñ quan, kh¾c phôc ®­îc c¸c thiÕu sãt cña CNDV siªu h×nh quy vËt chÊt vµo vËt thÓ cô thÓ. Chèng l¹i thuyÕt “bÊt kh¶ tri luËn” phñ nhËn kh¶ n¨ng nhËn thøc cña con ng­êi. * §Þnh nghÜa ®ã ®· lµm râ tÝnh kh¸i qu¸t, tÝnh phæ biÕn cña ph¹m trï vËt chÊt, bao qu¸t c¶ d¹ng vËt chÊt trong x· héi ®ã lµ tån t¹i x· héi, tån t¹i bªn ngoµi kh«ng phô thuéc vµo ý thøc x· héi. Kh¼ng ®Þnh sù ®óng ®¾n cña nguyªn lý vÒ tÝnh v« tËn, v« h¹n cña thÕ giíi vËt chÊt. * §Þnh nghÜa vËt chÊt cña Lª-nin ®· trang bÞ thÕ giíi quan vµ ph­¬ng ph¸p luËn KH cho c¸c nghµnh KH ®i s©u nghiªn cøu thÕ giíi vËt chÊt, t×m ra nh÷ng kÕt cÊu míi, nh÷ng thuéc tÝnh míi vµ nh÷ng quy luËt vËn ®éng cña vËt chÊt ®Ó lµm phong phó thªm kho tµng tri thøc cña nh©n lo¹i. §ång thêi cã vai trß ®Þnh h­íng cho sù ph¸t triÓn cña nhËn thøc KH, tr¸nh ®­îc sù khñng ho¶ng t­¬ng tù trong vËt lý häc vµo cuèi thÕ ky XIX vµ ®Çu thÕ kû XX. 4. Quan ®iÓm cña THML vÒ tÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi: VÊn ®Ò thèng nhÊt cña thÕ giíi lu«n g¾n liÒn víi c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc. Tuú theo c¸ch gi¶i quyÕt chia ra hai tr­êng ph¸i: * CNDV: khi coi vËt chÊt cã tr­íc, ý thøc cã sau, vËt chÊt quyÕt ®Þnh ý thøc, cßn ý thøc chØ lµ sù ph¶n ¸nh thÕ giíi vËt chÊt. Do ®ã, tÝnh thèng nhÊt cña thÕ giíi lµ vËt chÊt. * CNDT: coi ý thøc, tinh thÇn cã tr­íc, vËt chÊt cã sau, ý thøc quyÕt ®Þnh vËt chÊt nªn cho r»ng tÝnh thèng nhÊt cña thÕ giíi lµ ý thøc, tinh thÇn. Chñ nghÜa DV tr­íc M¸c cã c«ng lín tong viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ng.t¾c thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi. Nh­ng do hä ®ång nhÊt vËt chÊt víi c¸c vËt thÓ cô thÓ, nªn ng.t¾c trªn cã h¹n chÕ rÊt lín, m©u thuÉn víi c¸c thµnh tùu cña KHTN hiÖn t¹i. CNDVBC kh¼ng ®Þnh: b¶n chÊt cña thÕ giíi lµ vËt chÊt, thÕ giíi thèng nhÊt ë tÝnh vËt chÊt cña nã, c¸c quan ®iÓm ®· kh¼ng ®Þnh: * ChØ cã mét thÕ giíi duy nhÊt vµ thèng nhÊt lµ thÕ giíi vËt chÊt. ThÕ giíi vËt chÊt tån t¹i kh¸ch quan, cã tr­íc vµ ®éc lËp hoµn toµn víi ý thøc, tinh thÇn. Thø nhÊt: sù thèng nhÊt thÓ hiÖn ë c¬ së thùc thÓ duy nhÊt phæ biÕn, tån t¹i vÜnh viÔn vµ v« tËn ë tÊt c¶ c¸c h×nh thøc ®a d¹ng vµ phong phó cña thÕ giíi ®ã lµ vËt chÊt. Thø hai: sù thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi cßn g¾n liÒn víi sù liªn hÖ t¸c ®éng qua l¹i gi÷a c¸c yÕu tè ë bªn trong cña thÕ giíi, lµ chÝnh sù t¸c ®éng qua l¹i dÉn ®Õn vËn ®éng, ph¸t triÓn. Ng.t¾c thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi ph¶i g¾n liÒn víi ng.t¾c vËn ®éng vµ ph¸t triÓn. * ThÕ giíi vËt chÊt biÓu hiÖn sù tån t¹i cña m×nh th«ng qua c¸c sù vËt, hiÖn t­îng. Qu¸ t×nh t¸c ®éng qua l¹i mét c¸ch biÖn chøng: vËn ®éng biÕn ®æi kh«ng ngõng theo nh÷ng quy luËt kh¸ch quan phæ biÕn cña thÕ giíi vËt chÊt. * ThÕ giíi vËt chÊt tån t¹i vÜnh viÔn, v« h¹n vµ v« tËn, kh«ng ®­îc sinh ra vµ kh«ng bÞ mÊt ®i. Trong thÕ giíi kh«ng cã g× kh¸c ngoµi nh÷ng quÊ tr×nh vËt chÊt ®ang biÕn ®æi vµ chuyÓn ho¸ lÉn nhau, lµ nguån gèc, nguyªn nh©n vµ kÕt qu¶ cña nhau. * TÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi ®­îc chÝnh sù ph¸t triÓn cña KH chøng minh. Con ng­êi ®· nghiªn cøu, kh¸m ph¸ thÕ giíi c¶ chiÒu s©u vµ c¶ chiÒu réng vµ ®· chøng minh r»ng chØ cã duy nhÊt mét thÕ giíi ®ã lµ thÕ giíi vËt chÊt vµ c¸c s¶n phÈm cña nã. (Ch¼ng h¹n nh­ c¸c ph¸t minh: thuyÕt TB, §LBTvµ CHNL, thuyÕt tiÕn ho¸ c¸c loµi…) * TÝnh thèng nhÊt vËt chÊt cña thÕ giíi ®­îc chÝnh lÞch sö ph¸t triÓn l©u dµi cña con ng­êi chøng minh. Con ng­êi kh«ng bao giê b»ng ý thøc mµ t¹o ra ®­îc c¸c ®èi t­îng vËt chÊt. Con ng­êi chØ cã c¶i biÕn thÐ giíi vËt chÊt theo quy luËt vèn cã cña nã. 5. VËt chÊt vµ vËn ®éng: * Kh¸i niÖm vËn ®éng: VËn ®éng kh«ng ph¶i chØ lµ sù di chuyÓn vÞ trÝ trong kh«ng gian mµ theo nghÜa chung nhÊt, lµ sù biÕn ®æi nãi chung. ¡ng-ghen viÕt: “ VËn ®éng, hiÓu theo nghÜa chung nhÊt, tøc ®­îc hiÓu lµ mét ph­¬ng thøc tån t¹i cña vËt chÊt, lµ mét thuéc tÝnh cè h÷u cña vËt chÊt th×, bao gåm tÊt c¶ mäi sù thay ®æi vµ mäi qu¸ tr×nh diÔn ra trong vò trô, kÓ c¶ sù thay ®æi vÞ trÝ ®¬n gi¶n ®Õn t­ duy”. Theo quan ®iÓm cña CNDVBC th× vËn ®éng lµ mét thuéc tÝnh phæ biÕn cña vËt chÊt, lµ ph­¬ng thøc tån t¹i cña vËt chÊt, lµ thuéc tÝnh kh«ng t¸ch rêi cña vËt chÊt. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ, vËt chÊt tån t¹i b»ng c¸ch vËn ®éng vµ th«ng qua vËn ®éng mµ biÓu hiÖn sù tån t¹i cña m×nh, kh«ng thÓ cã vËt chÊt kh«ng vËn ®éng vµ ng­îc l¹i. Vµ do ®ã con ng­êi cã thÓ nhËn thøc ®­îc chóng. VËn ®éng cña vËt chÊt rÊt phong phó, nh­ng chung quy l¹i cã 5 h×nh thøc vËn ®éng, c¸c h×nh thøc vËn ®éng cã thÓ chuyÓn ho¸ lÉn nhau, qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËn ®éng ®­îc b¶o toµn c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Cô thÓ: + VËn ®éng c¬ häc: ThÓ hiÖn sù thay ®æi vÞ trÝ trong kh«ng gian cña c¸c vËt thÓ. + VËn ®éng vËt lý: lµ sù vËn ®éng cña c¸c ph©n tö c¸c h¹t c¬ b¶n, c¸c qu¸ tr×nh nhiÖt, ®iÖn, tõ… + VËn ®éng ho¸ häc: lµ qu¸ tr×nh hãa hîp vµ ph©n gi¶i cña c¸c chÊt + V§ sinh vËt: thÓ hiÖn ë ho¹t ®éng sèng cña c¸c c¬ thÓ, ë sù trao ®æi chÊt gi÷a c¬ thÓ vµ m«i tr­êng. + VËn ®éng x· héi: lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi vµ thay thÕ nhau cña c¸c h×nh thÝ kinh tÕ - x· héi. * VËn ®éng vµ ®øng im: ThÕ giíi vËt chÊt kh«ng chØ ë trong qóa tr×nh vËn ®éng mµ cßn cã sù ®øng im t­¬ng ®èi. NÕu kh«ng cã sù ®øng im t­¬ng ®èi th× kh«ng cã sù ph©n ho¸ thÕ giíi vËt chÊt thµnh c¸c sù vËt, hiÖn t­îng phong phó vµ ®a d¹ng. V× vËy, ®øng im chÝnh lµ “®iÒu kiÖn chñ yÕu cña sù ph©n ho¸ vËt chÊt”. NghÜa lµ, ®øng im chØ lµ mét tr­êng hîp ®Æc biÖt cña vËn ®éng, chØ cã ®øng im t­¬ng ®èi, cßn vËn ®éng