Quan niệm mác-xít về dân chủ và việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở ở nước ta hiện nay

Lí luận của chủ nghĩa Mác- Lênin chỉ ra rằng dân chủthuộc về bản chất cỷa chủ nghĩa xã hội. Do đó chừng nào bàn chất ấy chưa được hiện thực hoá một chách đầy đủ thì vấn đề giải phóng con người, vấn đề dân chủ còn là khát vọng, còn là xu hướng chung của nhân loại,là vấn đề thời sự của loài người. Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế, khoa học kĩ thuật cùng với xu hướng quốc tế hoá đời sống xã hội trên phạm vi toàn thế giới đang mở ra cho chúng ta những thời cơ phát triển đồng thời cũng có những thách thức mới. Chíng trong hoàn cảnh ấy, những năm đổi mới vừa qua, cùng với chủ trương phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quả lí của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng ta chủ trương dân chủ hoá mọi mặt đời sống xã hội , phát huy nhân tố con người và lấy việc phục vụ lợi ích con người là mục đích cao nhất của mọi hoạt động. Chủ trương đó của Đảng thực sự là một định hướng quan trọng đối với nhiệm vụ xây dựng và thực hiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền chủ nghĩa VIệt Nam- Nhà nước “ của dân, do dân và vì dân. Chủ trương đó đang là mục tiêu hành động tạo điều kiện để mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy vai trò làm chủ của mọi tầng lớp nhân dân, động viên mọi tiềm năng sáng tạo, đẩy mạnh phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân, thực hiện thắng lợi các Nghị quyết của Đảng và chính sách của Nhà nước.

doc44 trang | Chia sẻ: nhungnt | Ngày: 25/10/2012 | Lượt xem: 457 | Lượt tải: 15download
Tóm tắt tài liệu Quan niệm mác-xít về dân chủ và việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở ở nước ta hiện nay, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
§¹i häc quèc gia Hµ néi Tr­êng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n Khoa triÕt häc Niªn luËn §Ò tµi: Quan NiÖm M¸c-xÝt vÒ d©n chñ vµ viÖc thùc hiÖn quy chÕ d©n chñ cÊp c¬ së ë n­íc ta hiÖn nay Gi¸o viªn h­íng dÉn: Ph¹m Hoµng Giang Sinh viªn thùc hiÖn: Hoµng V¨n V­îng Líp: K48A Hµ néi 3/2006 PhÇn më ®Çu Lý do chän ®Ò tµi : LÝ luËn cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin chØ ra r»ng d©n chñthuéc vÒ b¶n chÊt cûa chñ nghÜa x· héi. Do ®ã chõng nµo bµn chÊt Êy ch­a ®­îc hiÖn thùc ho¸ mét ch¸ch ®Çy ®ñ th× vÊn ®Ò gi¶i phãng con ng­êi, vÊn ®Ò d©n chñ cßn lµ kh¸t väng, cßn lµ xu h­íng chung cña nh©n lo¹i,lµ vÊn ®Ò thêi sù cña loµi ng­êi. Sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña kinh tÕ, khoa häc kÜ thuËt cïng víi xu h­íng quèc tÕ ho¸ ®êi sèng x· héi trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi ®ang më ra cho chóng ta nh÷ng thêi c¬ ph¸t triÓn ®ång thêi còng cã nh÷ng th¸ch thøc míi. ChÝng trong hoµn c¶nh Êy, nh÷ng n¨m ®æi míi võa qua, cïng víi chñ tr­¬ng ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶ lÝ cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, §¶ng ta chñ tr­¬ng d©n chñ ho¸ mäi mÆt ®êi sèng x· héi , ph¸t huy nh©n tè con ng­êi vµ lÊy viÖc phôc vô lîi Ých con ng­êi lµ môc ®Ých cao nhÊt cña mäi ho¹t ®éng. Chñ tr­¬ng ®ã cña §¶ng thùc sù lµ mét ®Þnh h­íng quan träng ®èi víi nhiÖm vô x©y dùng vµ thùc hiÖn nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa vµ x©y dùng Nhµ n­íc ph¸p quyÒn chñ nghÜa VIÖt Nam- Nhµ n­íc “ cña d©n, do d©n vµ v× d©n’’. Chñ tr­¬ng ®ã ®ang lµ môc tiªu hµnh ®éng t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó më réng khèi ®¹i ®oµn kÕt d©n téc, ph¸t huy vai trß lµm chñ cña mäi tÇng líp nh©n d©n, ®éng viªn mäi tiÒm n¨ng s¸ng t¹o, ®Èy m¹nh phong trµo c¸ch m¹ng cña quÇn chóng nh©n d©n, thùc hiÖn th¾ng lîi c¸c NghÞ quyÕt cña §¶ng vµ chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc. Ngµy nay, n­íc ta ®ang trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi, tiÕp tôc con d­êng cña §¶ng vµ B¸c ®· lùa chän víi môc tiªu nh©n d©n lao ®éng ®­îc tù do, cã c¬m ¨n, ¸o mÆc, ®­îc häc hµnh vµ cã cuéc sèng h¹nh phóc. Víi ý nghÜa ®ã, t¹i Héi nghÞ lÇn thø ba Ban chÊp hµnh Trung ­¬ng kho¸ VIII, §¶ng ta chñ tr­¬ng : “ Më réng d©n chñ x· héi chñ nghÜa, ph¸t huy quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n trong x©y dùng vµ qu¶n lý Nhµ n­íc” ®· cæ vò m¹nh mÏ tinh thÇn s¸ng t¹o cña nh©n d©n, thÓ hiÖn r· nÐt b¶n chÊt tèt ®Ñp cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa .Kh©u quan träng vµ cÊp b¸ch hiÖn nay lµ ph¸t huy quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n ë c¬ së, thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ c¬ së . QuÇn chóng nh©n d©n lµ ng­êi s¸ng taä ra lÞch sö , do ®ã ph¶i l«i kÐo ®­îc qu¶ng ®¹i quÇn chóng vµo c¸c c«ng viÖc cña Nhµ n­íc, nhÊt lµ ë c¬ së . Søc sèng cña nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa do D¶ng ta l·nh ®¹o dùa trªn c¬ së thîc hiÖn tèt quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, tõ ®ã ®éng viªn ®­îc lùc l­îng vÜ ®¹i cña toµn d©n trong c«ng cuéc ph¸t triÓn kinh tÕ . Thùc hiÖn d©n chñ c¬ së võa ®¶m b¶o ®­îc quyÒn d©n chñ trùc tiÕp cña nh©n d©n, võa ph¸t huy ®­îc nh÷ng kh¶ n¨ng tiÒm tµng cña céng ®ång trong viÖc ch¨m lo ®êi sèng vËt chÊt vµ v¨n ho¸ gi÷ g×n trËt tù an ninh c¬ së, tham gia x©y dùng Nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa . C¬ së lµ n¬i thÓ hiÖn râ nÐt nhÊt kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña c¬ chÕ “ §¶ng l·nh ®¹o, Nhµ n­íc qu¶n lÝ, nh©n d©n lµm chñ”, lµ sù gÆp gì vµ hoµ hîp gi÷a ý §¶ng, lßng d©n vµ phÐp n­íc, nÒn t¶ng cña chÕ ®é d©n chñ x· héi chñ nghÜa . Víi nh÷ng mong muèn r×m hiÓu vÊn ®Ò d©n chñ, c¸c chñ tr­¬ng cña §¶ng ®i vµo cuéc sèng nh©n d©n t¹i c¸c cÊp d©n chñ mét ch¸ch sinh ®éng, t¹o ®iÒu kiÖn tèt ®Î chÝnh quyÒn vµ nh©n d©n phÊn ®Êu thùc hiÖn th¾ng lîi c¸c chØ tiªu cña §¶ng vµ Nhµ N­íc ®Ò ra nh­ thÕ nµo nªn em chän vÊn ®Ò “Thùc hiÖn quy chÕ d©n chñ cÊp c¬ së ë n­íc ta hiÖn nay” lµm ®Ò tµi niªn luËn cña m×nh. §©y lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc cÇn thiÕt trîng nghiÖpc«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë n­íc ta hiÖn nay, ®i liÒn víi viÖc më réng d©n chñ vµ thùc hiÖn tèt Qui chÕ d©n chñ, chóng ta sÏ ®Èy lïi ®­îc t×nh tr¹ng tham nhòng,quan liªu lµm trong s¹ch bé m¸y Nhµ n­íc, ph¸t huy truyÒn thèng tèt ®Ñp cña d©n téc ta, ®ång thêi thÓ hiÖn ®­îc tÝnh ­u viÖt cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa . 2. T×nh h×nh nghiªn cøu: Xung quanh vÊn ®Ò nghiªn cøu, ë n­íc ta trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y nhiÒu v¨n kiÖn cña §¶ng vµ Nhµ n­íc nhiÒu bµi ph¸t biÓu quan träng cña c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o ®· ®­a ra nh÷ng ®Þnh h­íng c¬ b¶n trong viÖc x©y dùng v¶ cñng cè nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy nh­: Ban d©n vËn Trung ¦¬ng : “D©n biÕt, d©n bµn, d©n lµm, d©n kiÓm tra” mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn_ NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, H.1997. L­¬ng Ngäc : Thùc hiÖn: “D©n biÕt, d©n bµn, d©n lµm, d©n kiªmtra” ë n«ng th«n vµ thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ ë x·- T¹p chÝ C«ng s¶n , sè 7 (4/1998) . “ Ph¸t huy quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, x©y dùng thùc hiÖn thiÕt chÕ d©n chñ c¬ së” cña nguyªn Tæng BÝ th­ Lª Kkh¶ Phiªu trªn T¹p chÝ Céng s¶n sè 3 n¨m 1998 “ Qui chÕ thùc hiÖn d©n chñ ë cÊp x·, mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn” cña D­¬ng Xu©n Ngäc- NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, 2000 . Nh÷ng c«ng tr×nh, bµi viÕt trªn lµ nh÷ng t­ liÖu quý ®Ó ng­êi viÕt tham kh¶o, kÕ thõa vµ vËn dông trong khi thùc hiÖn ®Ò tµi cña m×nh. 3. Môc ®Ých nghiªn cøu : Khi nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy, môc ®Ých cña niªn luËn chi nh»m nhËn thøc mét c¸ch ®óng ®¾n vÒ kh¸i niÖm d©n chñ vµ d©n chñ x· héi chñ nghÜa, ®ång thêi tr×nh bµy mét c¸ch kh¸i qu¸t chñ tr­¬ng cña §¶ng ta trong viÖc thùc hiÖn, ph¸t huy d©n chñ ë cÊp c¬ së, nh÷ng thµnh tùu, h¹n chÕ vµ ®­a ra mét vµi gi¶i ph¸p gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ triÓn khai thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ cÊp c¬ së ë n­íc ta hiÖn nay. 4. NhiÖm vô nghiªn cøu : Lµm râ kh¸i niÖm d©n chñ vµ d©n chñ x· héi chñ nghÜa, nh÷ng quan niÖm vª d©n chñ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ cña §¶ng ta . Ph©n tÝch, lµm râ néi dung cña qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ cÊp c¬ së ë n­íc ta . - Nªu lªn mét vµi gi¶i ph¸p nh»m gãp phÇn triÓn khai cã hiÖu qña trong viÖc thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ c¬ së ë n­íc ta hiÖn nay. 5. C¬ së lý luËn vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu : C¬ së lý luËn cña niªn luËn lµ quan ®iÓm cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin; T­ t­¬ng Hå ChÝ Minh vµ cña §ang ta vÒ d©n chñ, vÒ viÖc thùc hiÖn quyÒn d©n chñ cña nh©n d©n . Ngoµi ra, cßn nh÷ng c«ng tr×nh cña nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu vÒ d©n chñ. §Ó thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, em ®· sö dông kÕt hîp nh÷ng ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ tæng hîp ; ph­¬ng ph¸p l«gÝc vµ ph­¬ng ph¸p lÞch sö 6. §èi t­îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu : Niªn luËn tËp trung nghiªn cøu kh¸i qu¸t quan ®iÓm Macxit vÒ d©n chñ vµ d©n cñ x· héi chñ nghÜa, thùc tr¹ng cña viÖc thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ c¬ së ë n­íc ta,®ång thêi ®­a ra mét vµi gi¶i ph¸p nh»m gãp phÇn triÓn khai cã hiÖu qu¶ trong viÖc thùc hiÖn Qui chÕ d©n chñ c¬ së ë n­íc ta hiÖn nay . 7. KÕt cÊu cña niªn luËn : Ngoµi phÇn më ®µu vµ kÕt luËn, niªn luËn gåm 2 ch­¬ng vµ 6 tiÕt . Ch­¬ng I : quan ®iÓm m¸cxÝt vÒ d©n chñ vµ d©n chñ x· héi chñ nghÜa : D©n chñ vµ d©n chñ x· héi chñ nghÜa : 1.1.1. D©n chñ vµ sù h×nh thµnh cña d©n chñ: D©n chñ lµ mét ng­êi vµ loµi ng­êi. D©n chñ cã nguån gèc tõ tiÕng HiL¹p lµ “demos” cã nghÜa lµ nh©n d©n vµ tõ “ kratos” – chÝnh quyÒn hay quyÒn lùc. “Demokratia” Cã nghÜa lµ quyÒn lùc cña nh©n d©n, chÝnh quyÒn cña nh©n d©n . D©n chñ cã nghÜa lµ d©n lµm chñ mäi quyÒn lùc x· héi . D©n chñ lµ kh¼ng ®Þnh quyÒn lîi thuéc vÒ nh©n d©n . D©n lµ chñ mét quan hÑ chÝnh trÞ. Muèn thùc hiÖn d©n chñ ng­êi ta x©y dùng mét chÕ ®é d©n chñ, quy ®Þnh vÒ mÆt ph¸p lý nh÷ng quyÒn t­ do d©n chñ cña nh©n d©n nh­ quyÒn t­ do bÇu cö, øng cö, quyÒn tù do s¶n xuÊt kinh doanh.v.v… ChÕ ®é d©n chñ thùc hiÖn qua Nhµ n­íc ph¸p quyÒn, cã nghÜa lµ mét Nhµ n­íc sö dông hÖ thèng luËt ph¸p ®Ó ®IÒu chØnh c¸c quan hÖ x· héi . D©n chñ lµ s¶n phÈm tiÕn ho¸ cña lich sö vµ chØ tån t¹i trong mét thêi k× lÞch sö nhÊt ®Þnh. Nh­ Moocgan nhËn xÐt trong x· héi céng s¶n Nguyªn thuû, “ toµn thÓ c¸c thµnh viªn cña thi téc ®Òu lµ nh÷ng ngõ¬i tù do, cã nghÜa vô b¶o vÖ tù do cña nhau, hä ®Òu cã quyÒn ngang nhau, c¶ tï tr­ëng lÉn thñ lÜnh sù ®Òu kh«ng ®ßi hái nh÷ng quyÒn ­u tiªn nµo c¶, hä kÕt thµnh mét tËp thÓ nh©n ¸i, g¾n bã víi nhau bëi nh÷ng quan hÖ dßng m¸u. Tù do, b×nh ®¼ng, b¸c ¸i, tuy ch­a bao giê ®­îc nªu thµnh c«ng thøc nh­ng vÉn lµ nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n cña thÞ téc”. C«ng b»ng, b×nh ®¼ng, b¸c ¸i vña x· héi thÞ téc ®­îc qui ®Þnh mét c¸ch kh¸ch quan bëi tÝnh chÊt vµ tr¹ng th¸i cña nÒn kinh tÕ, bëi sù thèng nhÊt vµ thuÇn nhÊt c¬ b¶n trong kÕt cÊu x· héi cña x· héi thhÞ téc. Sù l¹c hËu cña lùc l­îng s¶n xuÊt lóc ®ã kh«ng tÊt yÕu ®ßi hái sù ph©n c«ng lao ®éng. Tõ khi x· héi loµi ng­êi ph©n chia thµnh giai cÊp vµ cã xung ®ét giai cÊp, tøc lµ tõ chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ trë ®i, c¸ch ®©y hµng v¹n n¨m, c¸c cuéc ®Êu tranh liªn tôc diÔn ra, gi÷a giai cÊp thèng trÞ vµ ®«ng ®¶o quÇn chóng bÞ thèng trÞ, bÞ ¸p bøc vµ bãc lét . C¸c chÕ ®é cã giai cÊp ®· tæ chøc nªn Nhµ n­íc . §ã lµ thÓ chÕ thèng trÞ cña giai cÊp thèng trÞ . Do ®ã, d©n chñ biÓu hiÖn th«ng qua chÕ ®é Nhµ n­íc thµnh chÕ ®é d©n chñ hay nÒn d©n chñ. Nh­ vËy, nÒn d©n chñ ®Çu tiªn xuÊt hiÖn trong lÞch sö lµ nÒn d©n chñ chñ n«. Nã lµ s¶n phÈm ®Êu tranh gi÷a ph¸i d©n chñ vµ ph¸i ph¶n d©n chñ trong giíi quý téc chñ n«. Trong nÒn d©n chñ ®ã, toµn bé cuéc sèng ng­êi n« lÖ ®­îc xem nh­ lµ mét lo¹i c«ng cô ®Æc biÖt, c«ng cô biÕt nãi vµ do chñ n« quyÕt ®Þnh . Lµ lo¹i h×nh d©n chñ ®Çu tiªn trong lÞch sö, d©n chñ chñ n« ®· mang l¹i cho loµi ng­êi mét m« h×nh vÒ mÆt tæ chøc vµ c¬ chÕ vËn hµnhcña mét thÓ chÕ d©n chñ . ChÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn lµ mét b­íc ph¸t triÓn míi so víi thêi k× chiÕm h÷u n« lÖ, tuy nhiªn vÒ b¶n chÊt th× chÕ ®é chuyªn chÕ ®ã còng kh«ng kh¸c g× víi nÒn d©n chñ chñ n«. Nhµ n­íc phong kiÕn còng chØ b¶o vÖ cho mét bé phËn rÊt nhá nh÷ng ng­êi n¾m t­ liÖu s¶n xuÊt trong tay ®ã lµ c¸c l·nh chóa phong kiÕn, c¸c tæ chøc gi¸o héi vµ c¸c thÇy tu. MÆc dï vÒ mÆt lÞch sö, nã lµ mét sù ph¸t triÓn tÊt yÕu so víi chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ song nÕu ®em ra so s¸nh gi÷a chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn vµ nÒn d©n chñ chñ n« th× phÇn nµo nã bã hÑp h¬n bëi v× trong x· héi phong kiÕn do sù thèng trÞ cñ t«n gi¸o vµ gi¸o héi cho nªn c¸c t­ t­ëng tiÕn bé, c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ mang tÝnh khoa häc ®Òu bÞ bã hÑp trong mét vßng v©y cña chñ nghÜa kinh viÖn vµ nhqngx t­ t­ëng t«n gi¸o mang tÝnh phi khoa häc. V× thÕ chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn lµ mét b­íc thôt lïi so víi lÞch sö . ChÕ ®é x· héi phong kiÕn lµ chuyªn chÕ, ®éc tµi, lµ kh«ng hÒ cã d©n chñ nh­ng trong n«ng d©n ®· xuÊt hiÖn mét sè t­ t­ëng d©n chñ . DiÒu ®ã thÓ hiÖn ë nh÷ng cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n chèng l¹i c­êng quyÒn b¹o lùc, ®ßi giai cÊp thèng trÞ ®¸p øng mét sè yªu cÇu d©n chñ cña nh©n d©n hay nh÷ng h×nh thøc sinh ho¹t d©n chñ ë c¸c céng ®ång lµng x· ph­¬ng §«ng . §Õn thÕ kØ XVI, ph­¬ng thøc s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa h×nh thµnh ë nhiÒu n­íc ph­¬ng T©y vµ sù chuyÓn ho¸ tõ ph­¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn sang ph­¬ng thøc s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa lµ mé tÊt yÕu cña lÞch sö phï hîp víi lÝ luËn cña chñ ngh· M¸c- Lªnin vµ h×nh th¸i kinh tÕ x· héi. Sù chuyÓn ho¸ tõ chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn sang nÒn d©n chñ t­ s¶n còng lµ mét nÊc thang ph¸t triÓn míi trong lÞch sö tiÕn hãa cña d©n chñ. D©n chñ t­ s¶n ®· gãp phÇn thñ tiªu c¸c quan hÖ ®· lçi thêi, ®ång thêi nã còng cã t¸c dung kÝch thÝch m¹nh mÏ c¸c nhu cÇu, nguyÖn väng b×nh d¼ng tù do c¸ nh©n. Giai cÊp t­ s¶n ®· nªu cao ngän cê “tù do, b×nh ®¼ng, B¸c ¸i” lµm cuéc c¸ch mang ®Ëp tan chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn, nÒn d©n chñt­ s¶n ra ®êi. Trong ®iÒu kiÖn chñ nghÜa t­ b¶n, viÖc sö dông cã hiÖu qu¶ nh÷ng thµnh qu¶ d©n chñ ®¹t ®­îc trong chñ nghÜa t­ b¶n còng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho giai cÊp vo s¶n vµ c¸c lùc l­îng tiÕn bé ®Êu tranh nh»m c¶i t¹o x· héi ®ã . Qu¸n triÖt nguyªn t¾c ph­¬ng ph¸p luËn: “ chÝnh trÞ lµ biªñ hiÖn tËp trung cña kinh tÕ, chÝnh trÞ lµ quan hÖ gi÷a c¸c giai cÊp, chÝnh trÞ lµ sù tham gia vµo nh÷ng c«ng viÖc cña Nhµ n­íc”, chóng ta ph¶i thÊy r»ng tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña bÊt kú nÒn d©n chñ nµo còng bÞ quy ®Þnh bëi tÝnh chÊt vµ tr¹ng th¸i cña nÒn kinh tÕ. Trong sù thèng nhÊt nguyªn t¾c ®ã chóng ta cã thÓ thÊy r»ng d©n chñ chØ ph¸t sinh khi xuÊt hiÖn chÕ ®é t­ h÷u ®èi víi t­ kiÖu s¶n xuÊt vµ sù ph©n chia x· héi thµnh nh÷ng giai cÊp ®èi kh¸ng. BÞ chÕ ®Þnh trong nh÷ng tÝnh chÊt cña c¸c quan hÖ s¶n xuÊt nªn trong c¸c chÕ ®é kinh tÕ kh¸c nhau sÏ cã nh÷ng nÒn d©n chñ kh¸c nhau. Sù thay thÕ ph­¬ng thøc s¶n xuÊt nµy b»ng ph­¬ng thøc s¶n xuÊt kh¸c còng lµ sù thay thÕ nÒn d©n chñ nµy b»ng nÒn d©n chñ kh¸c . H¬n n÷a, trong mét chÕ ®é kinh tÕ, øng víi mét tr×nh ®é ph¸t triÓn kh¸c nhau cña nã sÏ cã t×nh tr¹ng kh¸c nhau cña nÒn d©n chñ. Lµ sù ph¶n ¸nh mèi quan hÖ gi÷a c¸c giai cÊp, d©n chñ còng bÞ chÕ ®Þnh bëi kÕt cÊugiai cÊp x· héi, còng nh­ t­¬ng quan lùc l­îng cô thÓ gi÷a c¸c giai cÊp vµ tÇng líp x· héi ®ã. Trong mçi thêi k× lÞch sö cã giai cÊp, nh÷ng gi¸ trÞ d©n chñ c¬ b¶n ®Òu chØ ®¹t ®­îc th«ng qua ®Êu tranh giai c©p. Chóng ta còng ph¶i nhËn thÊy r»ng, tr×nh ®é thùc hiÖn d©n chñ ë mét chÕ ®é x· héi phô thuéc vµo møc ®é vµ kh¶ n¨ng thu hót quÇn chóng tham gia vµo c«ng viÖc Nhµ n­íc vµ x· héi. Trong chÕ ®é chuyªn chÕ phong kiÕn, ng­êi duy nhÊt cã quyÒn quyÕt ®Þnh tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc cña Nhµ n­íc vµ x· héi lµ «ng vua, cßn trong x· héi t­ s¶n, vÒ h×nh thøc, nh©n d©n cã quyÒn tham gia ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®èi néi vµ ®èi ngo¹i, nh­ng trong thùc tÕ, ®ã lµ quyÒn cña giai cÊp t­ s¶n. Trong x· héi x· héi chñ nghÜa, sÏ hinh thµnh c¬ chÕ b¶o ®¶m mäi c«ng d©n cã thÓ tham gia thùc tÕ vµo viÖc qu¶n lÝ c¸c c«ng viÖc cña Nhµ n­íc vµ x· héi. Tr¹ng th¸i d©n chñ cña mét chÕ ®é x· héi cßn phô thuéc vµo tr×nh ®é d©n trÝ, trang th¸i quan hÖ quèc tÕ cña Nhµ n­íc ®ã, vµo tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng cña giíi cµm quyÒn . BÞ quy ®Þnh bëi nh÷ng nh©n tè c¬ b¶n nªu trªn, d©n chñ mang tÝnh lÞch sö vµ tÝnh giai cÊp s©u s¾c trong néi dung c¬ b¶n cña nã . Sau khi ra ®êi, d©n chñ ngµy cµng ®­îc hoµn thiÖn, mµ ®Ønh cao nhÊt lµ sÏ ®¹t d­îc khi b­íc vµo chñ nghÜa céng s¶n. Cïng víi lÞch sö, d©n chñ bao giê còng mang tÝnh giai cÊp trong néi dung c¬ b¶n cña nã. Trong thêi k× lÞch sö , viÖc thùc hiÖn d©n chñ cho mét tËp ®oµn x· héi ®· cã nghÜa lµ lo¹i trõ hay h¹n chÕ d©n chñ cña c¸c tËp ®oµn x· héi kh¸c. Trong t¸c phÈm “ nh÷ng th¾ng lîi cña phong trµo c¶i c¸ch x· héi trªn lôc ®Þa”- 1843, ¡nghel viÕt chÕ ®é d©n chñ t­ s¶n nh­ sau: “ chÕ ®é d©n chñ gièng nh­ bÊt kú chØnh thÓ nµo kh¸c rèt cuéc còng lµ sù m©u thuÉn ë ngay trong b¶n th©n, còng lµ dèi tr¸, ch¼ng qua còng lµ sù gi¶ dèi … Tù do chÝnh trÞ lµ tù do gi¶, lµ chÕ ®é n« lÖ tåi nhÊt, nã chØ lµ c¸i vÎ bÒ ngoµi cña rù do, vµ v× thÕ, trªn thùc tÕ, nã lµ chÕ ®é n« lÖ. B×nh ®¼ng chÝnh trÞ còng vËy, v× thÕ chÕ ®é d©n chñ gièng nh­ bÊt k× mäi h×nh thøc qu¶n lÝ nµo kh¸c , cuèi cïng ph¶i tan d· : sù gi¶ dèi kh«ng thÓ tån t¹i l©u dµi, m©u thuÉn che ®Ëy ë trong nã tÊt yÕu sÏ bÞ béc lé ra, hoÆc lµ chÕ ®é n« lÖ thùc sù, hoÆc lµ tù do thùc sù vµ b×nh ®¼ng thùc sù, tøc lµ chñ nghÜa céng s¶n.”(2). KÕ thõa ph¸t triÓn nh÷ng t­ t­ëng cña M¸c- ¡nghel vÒ d©n chñ, Lªnin ®· lµm s¸ng tá con d­êng biÖn chøng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn d©n chñ lµ “ tõ chuyªn chÕ ®Õn d©n chñ t­ s¶n, tõ d©n chñ t­ s¶n ®Õn ®an chñ v« s¶n, tõ d©n chñ v« s¶n ®Õn kh«ng cßn d©n chñ n÷a” (4). Nh­ mäi lo¹i h×nh d©n chñ kh¸c, d©n chñ v« s¶n theo Lªnin kh«ng ph¶i lµ chÕ ®é d©n chñ cho tÊt c¶ mäi ng­êi, nã chØ lµ d©n chñ ®èi víi quÇn chïng lao ®éng vµ bÞ bãc lét,d©n chñ v« s¶n lµ chÕ ®é d©n chñ v× lîi Ých cña ®a sè, d©n chñ trong chñ nghÜa x· héi bao qu¸t hÕt tÊt c¶ c¸c mÆt cña ®êi sèng x· héi, d©n chñ ®ã cµng hoµn thiÖn bao nhiªu cµng nhanh tíi tiªu vong bÊy nhiªu. D©n chñ v« s¶n lo¹i bá tÊt c¶ quyÒn lµm chñ cña tÊt c¶ c¸c giai cÊp lµ ®èi t­îng cña chuyªn chÝnh v« s¶n, nã ®­a qu¶ng ®¹i quÇn chung lªn ®Þa vÞ cña ng­êi chñ ch©n chÝnh cña x· héi. Tõ tÊt c¶ nh÷ng ý nghØa ®ã, Lªnin ®· ®I ®Õn mét t­ t­ëng kh¸i qu¸t “ D©n chñ v« s¶n lµ thø d©n chñ gÊp triÖu lÇn d©n chñ t­ s¶n.”. D©n chñ x· héi chñ nghÜa lµ nÒn d©n chñ cao nhÊt trong lÞch sö ph¸t triÓn nh©n lo¹i, d©n chñ cho qu¶ng ®¹i quÇn chóng nh©n d©n lao ®éng, d©n chñ trong thùc tÕ vµ v× nã lµ c¬ së kinh tÕ lµ chÕ ®é x· héi ho¸ vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt ®¶m b¶o nÒn d©n chñ ®­îc thùc hiÖn toµn diÖn trªn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi, tõ chÝnh trÞ, kinh tÕ têi v¨n ho¸ t­ t­ëng. Víi t­ c¸ch lµ mét lo¹i h×nh d©n chñ míi vÒ chÊt so víi tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh d©n chñ tr­íc ®ã d©n chñ x· héi chñ nghÜa chØ cã thÓ ra ®êi sau khi giai cÊp c«ng nh©n vµ nh©n d©n lao ®éng giµnh ®­îc quyÒn lùc vÒ chÝnh trÞ vÒ tay m×nh, nh©n d©n thùc sù lµ ng­êi chñ trªn c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi, kÕt tinh trong b¶n th©n m×nh toµn bé gi¸ trÞ d©n chñ ®¹t ®­îc trong lÞch sö vµ n¶y sinh nh÷ng gi¸ trÞ d©n chñ vÒ chÊt. 1.1.2. B¶n chÊt cña nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa. Khi so s¸nh d©n chñ x· héi chñ nghÜa (d©n chñ v« s¶n) víi c¸c chÕ ®é d©n chñ tr­íc ®ã mµ cô thÓ lµ nÒn d©n chñ t­ s¶n - Lªnin ®· nãi r»ng: “ChÕ ®é d©n chñ v« s¶n mét triÖu lÇn d©n chñ h¬n so víi bÊt cø chÕ ®é d©n chñ t­ s¶n nµo, chÝnh quyÒn X« ViÕt so víi c¸c céng hoµ t­ s¶n d©n chñ nhÊt còng d©n chñ h¬n gÊp triÖu lÇn”. Qua sù so s¸nh trªn, Lªni n®· phÇn nµo cho chóng ta hiÓu r»ng d©n chñ x· héi chñ nghÜa (d©n chñ v« s¶n) hoµn toµn kh¸c xa so víi c¸c nÒn d©n chñ tr­íc ®ã. NÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa lµ nÒn d©n chñ mµ quyÒn lùc thùc sù cña nh©n d©n ®­îc thùc hiÖn trong thùc tiÔn, ®iÒu ®ã ®­îc biÓu hiÖn râ nÐt qua: Thø nhÊt, D©n chñ cho sè ®«ng, lµ sù ®¶m b¶o quyÒn lùc, lîi Ých cña nh©n d©n do giai cÊp c«ng nh©n ®¹i diÖn. Giai cÊp c«ng nh©n kh«ng cã lîi Ých riªng cña m×nh mµ biÓu hiÖn cho lîi Ých chung cña toµn x· héi, nã tiªu biÓu cho tÝnh chÊt x· héi ho¸ réng lín cña lùc l­îng s¶n xuÊt x· héi, cña chÕ ®é së h÷u x· héi. Thø hai, TiÒn ®Ò ®Çu tiªn cña d©n chñ x· héi chñ nghÜa lµ quÇn chóng ph¶i ­îc gi¶i phãng vµ ®¹t ®­îc mét b­íc ngoÆt lÞch sö lµ tù do vÒ chÝnh trÞ, lµ chñ thÓ lÞch sö, lµ quyÒn d©n téc tù quyÕt. Thø ba, Giai cÊp c«ng nh©n lµ ®¹i diÖn tiªu biÓu nhÊt cho quyÒn lùc x· héi. C¬ së kinh tÕ cña d©n chñ x· héi chñ nghÜa lµ nÒn kinh tÕ x· héi chñ nghÜa, t­ h÷u bÞ xo¸ bá. C¬ së chÝnh trÞ trùc tiÕp lµ Nhµ n­íc kiÓu míi, lµ §¶ng Céng s¶n cÇm quyÒn, l·nh ®¹o x· héi vµ Nhµ n­íc. D©n chñ x· héi chñ nghÜa phô thuéc vµo møc ®é hoµn thiÖn c¬ chÕ §¶ng l·nh ®¹o, Nhµ n­íc qu¶n lý, nh©n d©n lµm chñ, vµo møc ®é ph©n ®Þnh chøc n¨ng, nhiÖm vô, ®ång thêi x¸c ®Þnh ®­îc mèi quan hÖ gi÷a ba bé phËn trong bé m¸y Nhµ n­íc, gi÷a trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng. Thø t­, D©n chñ x· héi chñ nghÜa phô thuéc vµo møc ®é hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt. Ph¸p luËt cµng chi tiÕt, cµng cô thÓ bao nhiªu, quy ®Þnh cµng râ rµng vÒ quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm cña Nhµ n­íc víi c«ng d©n, gi÷a c«ng d©n víi Nhµ n­íc, gi÷a c«ng d©n víi nhau th× cµng cã ®iÒu kiÖn thùc thi d©n chñ 1.2. T­ t­ëng Hå ChÝ Minh vµ quan ®iÓm cña §¶ng ta vÒ d©n chñ. 1.2.1. T­ t­ëng Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ. Trong t­ t­ëng Hå ChÝ Minh, d©n chñ lµ mét ph¹m trï cã cÊu tróc rÊt réng, tõ d©n chñ chÝnh trÞ ®Õn d©n chñ trong kinh tÕ, trong ®êi sèng tinh thÇn vµ ho¹t ®éng s¸ng t¹o. Theo Hå ChÝ Minh, d©n chñ tøc lµ d©n lµ chñ vµ d©n lµm chñ, d©n chñ lµ quý b¸u nhÊt cña nh©n d©n, ®ång thêi, cèt lâi t­ t­ëng d©n chñ Hå ChÝ Minh lµ kh«ng cã g× quý h¬n ®éc lËp, tù do. Nãi c¸ch kh¸c, b¶n chÊt t­ t­ëng d©n chñ cña Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ lµ ®Þa vÞ lµm chñ cña d©n vµ vai trß lµm chñ cña d©n. Khi nghiªn cøu t­ t­ëng Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ, chóng ta thÊy ch÷ “d©n” mµ Ng­êi dïng khi nãi hoÆc viÕt “d©n ta”, “d©n ta lµm chñ” alf toµn d©n ViÖt Nam kh«ng ph©n biÖt giµu nghÌo, trai g¸i, t«n gi¸o, d©n téc, sèng trªn ®Êt n­íc ViÖt Nam, chØ trõ nh÷ng bän tay sai cho ®Õ quèc thùc d©n, bän ph¶n ®éng ®i ng­îc víi con ®­êng ®éc lËp, tù do vµ chñ nghÜa x· héi. Trong quan niÖm cña Hå ChÝ Minh, d©n lµ con ng­êi, gåm con ng­êi c¸ nh©n vµ con ng­êi x· héi, kh«ng cã ng­êi d©n trõu t­îng. Tuú theo thêi ®iÓm lÞch sö, g¾n víi hoµn c¶nh cô thÓ, Ng­êi dïng c¸c côm tõ kh¸c nhau ®Ó chØ con ng­êi, ng­êi d©n vµ xem xÐt theo nh÷ng chiÒu kh¸c nhau cña c¸c mèi quan hÖ x· héi. Ngay tõ n¨m 1927, trong t¸c phÈm “§­êng k¸ch mÖnh”, Ng­êi ®· chØ râ: “Chóng ta ®· hi sinh lµm k¸ch mÖnh th× nªn lµm cho ®Õn n¬i, nghÜa lµ lµm sao c¸ch m¹ng råi th× quyÒn giao cho d©n chñ sè nhiÒu, chí ®Ó trong tay mét b