Bài giảng Công tác xã hội trường học

Phương pháp làm việc với cá nhân, nhóm và cộng đồng, trường học Phương pháp tham vấn học đường Phương pháp phân tích, trị liệu hành vi

ppt51 trang | Chia sẻ: tranhoai21 | Lượt xem: 1273 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Bài giảng Công tác xã hội trường học, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BÀI GIẢNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRƯỜNG HỌC GV: TẠ THỊ THANH THUỶCTXHNỘI DUNGCác công cụ thực hành trong CTXH trường họcCác phương pháp can thiệp trong CTXH trường họcGIỚI THIỆU MÔN HỌCCÁC PHƯƠNG PHÁP CAN THIỆPPhương pháp làm việc với cá nhân, nhóm và cộng đồng, trường học Phương pháp tham vấn học đườngPhương pháp phân tích, trị liệu hành vi Phương pháp làm việc với cá nhânĐây là phương pháp can thiệp để giúp một cá nhân thoát khỏi những khó khăn trong đời sống vật chất và tinh thần, chữa trị, phục hồi sự vận hành các chức năng xã hội của họ, giúp đỡ tự nhận thức và giải quyết các vấn đề xã hội bằng khả năng của chính mình Phương pháp làm việc với cá nhânTuỳ theo mức độ của các vấn đề mà học sinh gặp phải, tuỳ thuộc diễn biến tâm sinh lý của mỗi học sinh, tuỳ thuộc những tình huống cụ thể mà các NVXH với cá nhân có thể lực chọn các cách tiếp cận sau Phương pháp làm việc với cá nhânCách tiếp cận tâm lý- xã hội: Quan tâm đến diễn biến của nội tâm con người và môi trường sống của họCách tiếp cận “Giải quyết vấn đề” cho rằng sự lôi cuốn thân chủ cùng tham gia vào tiến trình giải quyết vấn đề tự nó là một cách trị liệu.Cách tiếp cận tập trungvào một nhiệm vụ: Tập trung vào việc giúp thân chủ đạt được một mục tiêu cụ thể trong một thời gian định truớcPhương pháp làm việc với cá nhânCách tiếp cận tổng quát: Không chỉ tập trung giải quyết các khó khăn của thân chủ mà đặc biệt chú trọng đến việc phát huy sức bật của đối tượng. Có những học sinh tuy gặp hoàn cảnh gia đình éo le, bệnh tật nhưng vẫn quyết tâm cùng NVXH vượt qua để tiếp tục học hành.Phương pháp làm việc với cá nhânTiến trình làm việc với cá nhân Lược đồ 7 bước của phương pháp CTXH cá nhânPhương pháp làm việc với cá nhânTiếp cận thân chủ: Thân chủ tự tìm đến giúp đỡ hoặc đại diện của tổ chức (trường học), cá nhân (gia đình, giáo viên) giới thiệu đến gặp NVXH học đường.Nhận diện vấn đề: Xác định vấn đề do thân chủ trình bày, mức độ vấn đề.Thu thập dữ liệu: Trên cơ sở các nguồn tin từ chính bản thân đối tượng, từ các nhóm đối tượng khác và các tài liệu, hồ sơ lưu trú hay các kết quả trắc nghiệm mức độ.Chuẩn đoán: Xác định tính chất của vấn đề, xác định những nhân tố làm nảy sinh các vấn đề và xác lập mối quan hệ để giúp đỡ có chú ý đến năng lực của thân chủKế hoạch trị liệu: Xác định các loại dịch vụ, hình thức can thiệp, hỗ trợ thân chủ có hiệu quả nhất kể cả từ 2 phía :thân chủ và NVXHTrị liệu: Là việc sử dụng các hình thức dịch vụ vào việc giúp đỡ thân chủ nhằm thay đổi thái độ, hành vi và khả năng phát triển, tạo điều kiện để thân chủ có thể vượt qua những rào cản, khó khănLượng giá: Xác định kết quả của sự can thiệp của NVXH, góp phần thường xuyên điều chỉnh các nội dung, cách thức trị liệu.Phương pháp làm việc với cá nhânQua phương pháp cá nhân, nhân viên xã hội tiếp cận vấn đề, phân tích,chuẩn đoán các vấn đề của học sinh và các tác động của môi trường lên học sinh.Một học sinh 10 tuổi có hành vi bạo lực, hay đánh bạn, học kém. Em có 4 anh chị em. Mẹ buôn bán nhỏ, cha đi làm xa, lâu lâu về một lần. Em càng bạo lực hơn mỗi lần sau khi cha về thăm nhà. Em thường hay ở dơ, quần áo lếch thếch.Hành động của em là muốn được chú ý đến và thể hiện quyền lực.Phương pháp làm việc với cá nhânCông việc của nhân viên xã hội :Xem lại sự hỗ trợ xã hội của địa phương đối với gia đình trẻ ( chỗ ở, thu nhập, sức khoẻ)Uốn nắn hành vi của emGiúp em học tốt bằng cách giúp giáo viên tìm hiểu các nhu cầu cá nhân của em. Giúp người mẹ trong cách chăm sóc và quan tâm đến con.Giúp người cha trong quan hệ với conPhương pháp làm việc với cá nhânVí dụ: Có một vấn đề mang tính cấp bách, đang nổi lên trong nhiều trường học của chúng ta là vấn đề ngày một tăng số lượng trẻ vị thành niên có thai. Những nghiên cứu cho thấy có đến 70% những trẻ vị thành niên mang thai khi chưa tốt nghiệp THPT NVXH giúp đỡ ngăn chặn việc các trẻ VTN mang thai sớm Vậy, NVXH trường học cần phải làm những gì để ngăn chặn việc này?Phương pháp làm việc với cá nhân Hỗ trợ từ những nhóm nhỏ bạn, giáo viên và NVXH; các buổi hội thảo có thể tổ chức trong lớp học hoặc các thảo luận nhóm nhỏ, mỗi bé gái mang thai sẽ trình bày những vấn đề riêng tư của các em và những nhu cầu em cần có với một tham vấn viên (theo kiểu tham vấn cá nhân), thể hiện quyền được nói và quyền cá nhân của các em. Thông qua việc trợ giúp từ sự hợp tác và thấu hiểu của gia đình, giáo viên đến trẻ, sự tăng cường vai trò của các em có thể được sử dụng trong suốt tiến trình điều trị và sau đó được xây dựng để các em tự thay đổi.PHƯƠNG PHÁP LÀM VIỆC VỚI NHÓMĐây chính là sự vận dụng kỹ năng mang tính chuyên nghiệp để can thiệp, hỗ trợ những nhóm xã hội yếu thế, nhóm học sinh có vấn đề tương tự nhau nhằm thay đổi nhận thức, hành vi, tăng cường năng lực giải quyết vấn đề của các thành viên trong nhóm.PHƯƠNG PHÁP LÀM VIỆC VỚI NHÓMCách thức tiến hành:Áp dụng phương pháp nhóm khi có nhiều học sinh có vấn đề tương tự nhau.Qua sinh hoạt nhóm, nhân viên xã hội giúp các học sinh có vấn đề học kinh nghiệm lẫn nhau trong cách giải quyết vấn đề.Sử dụng áp lực của nhóm để thay đổi hành vi.Thiết lập mục tiêu hợp tác, tạo môi trường thành đạt cho học sinh qua các sinh hoạt ngọai khóa để học sinh có thêm động lực mới.Giúp học sinh giải quyết các vấn đề : thiếu tự tin, kiểm soát cơn nóng giận,Xây dựng mối quan hệ, vượt khó, tăng cường kỹ năng sống để phòng ngừa tệ nạn xã hội.Vai trò của nhân viên CTXH với nhómCăn cứ vào hoàn cảnh và trình độ của nhóm mà nhân viên CTXH học đường sẽ xác định vị trí của mình trong nhóm, hoặc ở trung tâm trị liệu, hoặc người tư vấn hoặc như một tác nhân bên ngoài. Dù ở vị trí nào, NVXH cũng phải tích cực can thiệp, hỗ trợ, định hướng các hoạt động nhóm.Biết kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo các phương pháp CTXH cá nhân , CTXH nhóm tăng cường mối liên hệ với gia đình và nhà trường trong việc điều chính hành vi cho các emVai trò của nhân viên CTXH với nhómVào thời điểm mà những nguồn lực cộng đồng giảm xuống mức thấp nhất, những NVXH đã luân chuyển nguồn lực chưa được khai thác của những trường học, nhóm người giúp đỡ sẽ song hành. Những nhân viên này như những người trợ giúp, những nhân tố thuận lợi, người bạn đặc biệt để giúp đỡ những đối tượng khác mà có liên quan đến việc thẩm định những vấn đề. Trong những nhóm họ được dạy những kỹ năng quan trọng liên quan đến bản chất tự nhiên của giúp đỡ, sự tự tin, chấp nhận , thấu cảm, đáng tin cậy và sự quan tâm.Nhóm đồng đẳng (song hành) tìm thấy một cách đặc biệt trong việc ngăn chặn hành vi sử dụng thuốc kích thích chiếm tỷ lệ rủi ro cao trong giới học sinh Phương pháp làm việc với cộng đồng – trường họcLà cách tiếp cận với cộng đồng thông qua các nguồn lực sẵn có và tiềm năng trong cộng đồngCho phép NVXH xây dựng được một hệ thống (mạng lưới) sự trợ giúpNVXH cung cấp mối liên kết quan trọng cho cấu trúc quyền lực của cộng đồng NVXH trở thành người liên quan đến những công việc ưu tiên cho sự phát triển cộng đồng lâu đời => Những điều gì làm tăng sự hỗ trợ của cộng đồng?Những tổ chức dịch vụ chấp nhận chịu trách nhiệm cho việc cung cấp trang thiết bị để kiến tạo các trung tâm và trao học bổng, phần thưởngvà sự công nhận đặc biệt cho những thành quả đạt được của trường học. Họ có thể bổ sung vào ngân quỹ cho dịch vụ chăm sóc y tế và nha khoa theo yêu cầu.Tự họcPhương pháp tham vấn học đườngPhương pháp phân tích, trị liệu hành viCác công cụ thực hànhQuan sátVấn đàmLắng ngheVãng giaTạo dựng mối quan hệQuan sát Quan sát là nhu cầu của con người để sống, làm việc và hiểu nhiều hơn về con nguời cũng như thế giới. Nhiều nghiên cứu kết luận rằng có đến 2/3 thông tin mà con người nhận được là thông qua quan sát Quan sátCTXH học đường chú ý nhiều đến những biểu hiện bên ngoài của thân chủ (những học sinh có vấn đề học đường là chủ yếu) - đặc biệt là qua giao tiếp không lời - để từ đó có kế hoạch trị liệu. Có rất nhiều sự trao đổi thông tin thông qua giao tiếp trong các cử chỉ không lời không nằm trong ý thức của người tham gia giao tiếp Quan sát Vì vậy khi làm việc với đối tượng, NVXH học đường cần quan sát để biết được đối tượng phản ứng như thế nào với hoạt động mà mình cung cấp và quan hệ giữa họ như thế nào. Dựa vào những thông tin này, chúng ta có thể quyết định khi nào cần phải thay đổì, can thiệp điều gì trong hoạt động để đối tượng được thúc đẩy một cách tốt nhất Quan sátKhi làm việc với đối tượng, người làm CTXH trong trường học cần quan sát mức độ hứng thú của nhóm đối tượng, khả năng của họ, mức độ tham gia của đối tượng vào các hoạt động, mối quan hệ tình cảm, tinh thần hỗ trợ và hợp tác giữa các đối tượng với nhau, mối quan hệ tin tưởng của đối tượng với người làm CTXH, cá tính của đối tượng và môi truờng mà họ đang sống.Quan sátMức độ hứng thú của đối tượng: Khi đối tượng hứng thú với hoạt động, họ thường có các biểu hiện sau: Ngồi hướng ra phía trước, mắt nhìn chăm chú, gật gù khi người khác trình bày, tham gia đầy đủ và tích cực vào các hoạt động, thường xuyên đóng góp ý kiến và công sức của mình vào công việc chung Quan sátKhả năng nhận thức, mức độ hiểu hoạt dộng: khi đối tượng có nhận thức tốt, hiểu rõ các hoạt động mà người làm CTXH triển khai, họ thường có các ý kiến phát biểu xây dựng hoạt động rất hiệu quả, áp dụng thực hiện tố các hoạt động trong thực tế, sự rạng rỡ phấn khởi thể hiện trên nét mặt.Quan sátMối quan hệ, sự tin tưởng của đối tượng với người làm CTXH: Mối quan hệ này biểu hiện qua các dấu hiệu: mức độ sẳn sàng thực hiện các hoạt động, mạnh dạn đưa ra các đề xuất phản hồi. Mức độ tham gia của mỗi đối tượng vào hoạt động: vịêc quan sát này rất quan trọng để biết ai là người ít tham gia, không được tham gia và tham gia tích cực vào hoạt động chung. Từ đó có sự điều chỉnh phù hợp nhằm tạo sự cân bằng trong tham gia và tạo quyền cho đối tượng yếu thế hơn.Quan sát Cá tính của đối tượng: Cần quan sát đối tượng thuộc nhóm nào trong số sau đây: thích được công nhận, thích thể hiện mình trước đám đông, rụt rè e ngại trước đám đông, thích quan sát người khác trước khi tự làm Quan sátQuan sát phải chú ý biểu hiện của hành vi và phân loại biểu hiện/hành vi đó để có thể hiểu đúng ý nghĩa của những hành vi mà thân chủ thể hiện: Học sinh ngỗ nghịch. Biểu hiện bên ngoài là ít nói, không thích chia sẽ và hay nổi nóng với bạn bè thậm chí trốn học, bỏ học. Nhìn biểu hiện bên ngoài là thế nhưng nếu quan sát kĩ sẽ thấy học sinh đó hay ngồi một mình và sợ khi nhắc đến cha mẹ. Có thể học sinh này có vấn đề thuộc về gia đình.Quan sátQuan sát cũng được áp dụng cho cả một nhóm học sinh hay là hoạt động/hành vi của cá nhân trong nhóm đó.Ví dụ: Nhóm trẻ có hành vi bạo lực học đườngLắng ngheLắng nghe tốt là khả năng ngừng suy nghĩ và làm việc của mình để tập trung vào những gì mà ai đó đang nói. Chúng ta đều biết rằng việc mọi người không lắng nghe sẽ làm nãy sinh khó khăn trong mối quan hệ của họ. Và chúng ta đều biết rằng khi gặp một người biết lắng nghe tốt, chúng ta thích thú khi ở bên họ. Lắng ngheKhi lắng nghe NVXH học đường không chỉ lắng nghe từng câu, từng từ để hiểu nghĩa và nắm thông tin mà phải nghe được cảm xúc, động cơ mong muốn của đối tượng để đáp ứng một cách tốt nhất. Những học sinh gặp vấn đề (khó khăn trong việc tiếp thu bài, hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mẹ li dị, bạn bè không thân thiện) khi được hỏi đúng vấn đề sẽ tâm sự rất nhiều. Điều quan trọng là phải có kĩ năng lắng nghe tốt để đưa ra biện pháp chữa trị hữu hiệu. Người làm CTXH thành công phải lắng nghe toàn bộ con người của đối tượng chứ không chỉ lắng nghe lời nói của họLắng ngheViệc lắng nghe thường tập trung ở 3 mức độ: nghe thông tin, ý kiến; nghe cảm xúc, tình cảm; nghe động cơLắng ngheLắng nghe thông tin, ý kiến: Đây là mức độ lắng nghe thông thường nhất mà tất cả mọi người đều thực hiện. Lắng nghe những thông tin, ý kiến là nghe từng lời từ người khác để lấy thông tin và biết ý kiến của người nói. Tuy nhiên không phải lúc nào chúng ta cũng có thể lắng nghe tốt ở mức độ này. Thông thường khi nghe người khác nói, chúng ta không chỉ tập trung vào những gì họ nói mà não chúng ta bắt đầu phân tích những điều nghe được bằng ngôn ngữ suy nghĩ của mình. Có những lúc nguời nói nói chưa kết thúc, chúng ta đã vội vàng suy đoán hoặc nghĩ những điều mình muốn nói để đáp lời.Lắng ngheLắng nghe cảm xúc, tình cảm: Đây là mức độ lắng nghe sâu hơn vào đời sống nội tâm của người nói. Tình cảm người nói có thể là tức giận, bối rối, căng thẳng, ngượng ngùng,chán nản, vui vẻ, tự hào, thán phụcđễ lắng nghe được tình cảm của người nói, chúng ta thường lắng nghe âm lượng và cường độ giọng nói, biểu hiện nét mặt, điệu bộsự im lặng hơn là lắng nghe từ ngữ nói ra. Vì vâỵ việc quan sát rất cần giúp chúng ta nghe tình cảm của người đó. Lắng ngheLắng nghe động cơ: Là mức độ khó nhất của lắng nghe. Nhiều khi chính người nói cũng chưa nhận thức rõ ràng về động cơ của mình. Lắng nghe tốt sẽ làm người NVXH học đường khám phá ra lý do khiến học sinh đó nói những điều đó, làm những điều đó. Động cơ của người nói là ý thức tiềm ẩn sau những lời nói và hành vi của họ. Đó thường là những điều chưa nói ra và có thể không bao giờ nói ra.Vãng giaVãng gia là một hình thức thăm hỏi đối tượng chủ yếu tại gia đình và khu vực sinh sống của họ. Đôi lúc gặp tại trường hay lớp học sẽ khiến các em cảm thấy sợ sệt, e dè không dám bộc lộ và chia sẻ những vấn đề gặp phải thì vãng gia là cách tốt nhất để các em có thể mở lòng. Qua đó, NVXH cũng sẽ hiểu thêm về cuộc sống của thân chủ..Vãng gia Mục đích của vãng gia :Là để có sự hiểu biết về môi truờng sống của thân chủ và sự tác động của môi trường sống tới các vấn đề của thân chủ.Tìm hiểu hoàn cảnh sống của thân chủ, nơi có thể là nảy sinh ra những vấn đề hay rắc rối của thân chủ Vãng gia Có thể đơn cử một vài trường hợp sau khi vãng gia cho thấy:Hoàn cảnh gia đình khó khăn  trẻ bỏ họcCha mẹ ly thân, ly dị  Trẻ sợ hãi, chán nảnBị bạo hành trong gia đình  Trẻ tự ti, sống khép kínVãng gia Cuộc tìm hiểu đầy đủ về gia đình thân chủ phải bao gồm: Những thông tin về gia đình và môi truờng sống xung quanh thân chủ.Hoàn cảnh kinh tế,sức khoẻ và hành vi sức khoẻ.Các mối quan hệ trong gia đình.Hành vi và sự thích nghi của từng thành viên, sự tham gia của gia đình vào các hoạt động chính thức và phi chính thứcVãng giaĐối với NVXH, khi tiến hành vãng gia cần phải trang bị cho mình những kỹ năng cơ bản sau để thuận tiện cho công việc của mình:Kỹ năng tìm nhà, vẽ sơ đồ - ví dụ minh họaKỹ năng truyền thông, giao tiếp.Kỹ năng quan sát và nhận diện vấn đề.Kỹ năng viết báo cáoVấn đàmĐây là phương pháp mang tính đặc trưng của CTXH. Nó không dừng lại ở việc hỏi và đáp theo cách các nhà Xã hội học thường làm. Nó vừa thực hiện kỹ năng phỏng vấn, vừa thảo luận, bàn bạc nhằm cùng giải quyết một vấn đề xã hội mà người cán sự xã hội rất tin tưởng lạc quan, còn các thân chủ luôn hi vọng những điều tốt đẹp sẽ đến với họ Vấn đàmCuộc vấn đàm với từng cá nhân khác nhau cần thực hiện theo những thể thức khác nhau. Với trẻ em, nói chuyện thân mật giúp NVXH hiểu vấn đề tốt hơn là một cuộc vấn đàm bài bản. Với cha mẹ học sinh cần tỏ rõ thiện chí hợp tác và nói chuyện một cách rành mạch, rõ ràng từng vấn đề cần trao đổi.Vấn đàmCuộc vấn đàm cần phải chuẩn bị trước. Trước khi bắt đầu, NVXH phải xác định mục đích và các mục tiêu muốn đạt tới cho từng cuộc vấn đàm để chuẩn bị các câu hỏi hướng dẫn. NVXH phải được trang bị kỹ năng để chuẩn bị cuộc vấn đàm. NVXH cũng phải có khả năng giao tiếp với nhóm cho dù nhóm đó chỉ có 2 ngườiVấn đàm Người NVXH học đường phải luôn thể hiện một tích cách cởi mở luôn hướng thiện, dễ gần gũi, tỏ ra đáng tin cậy trong bất kỳ tình huống nào của cuộc vấn đàm.Cần tạo một không khí thoải mái, kích thích được tính tích cực trong đối thoại. Nội dung các câu hỏi nêu ra trong quá trình vấn đàm cần bảo đảm thu nhận thông tin, tránh những câu hỏi tối nghĩa, khó trả lời.Kiên trì trao đổi, thảo luận, hướng tới sự thống nhất những quan điểm, những kết luận chung mang tính xây dựng, tránh những hành vi lệch lạc, những ý kiến vượt ra ngoài phạm vi mà chủ đề cuộc vấn đàm hướng tới.Vấn đàmCần lưu ý: Cuộc vấn đàm có thể bị phá vỡ trong quá trình đối thoại, người nói bị ngắt lời một cách thiếu tế nhị hoặc có sự khích bác, chê bai lẫn nhau hoặc có thể có tranh cãi không cần thiết dẫn đến căng thẳng, tự ái.Xây dựng mối quan hệTrong CTXH học đường, để thực hành tốt thì không thể thiếu công cụ này. Xây dựng mối quan hệ tức là từng bước xác lập được sự tin tưởng của cá nhân đối tượng với các nhóm, các tổ chức khác. Mối quan hệ này bao gồm nhà trường, thầy cô, gia đình, bạn bèNếu xây dựng được mối quan hệ tốt này thì các cá nhân học sinh có vấn đề (thân chủ) sẽ xác định được vai trò của mình trong các nhóm và có những hành vi ứng xử phù hợp. Xây dựng mối quan hệNgười làm CTXH phải thiết lập được mối quan hệ này và thật sự trở thành chiếc cầu nối gắn kết hoạt động của các nhóm đối tuợng này lại với nhau.Xây dựng mối quan hệCác loại mối quan hệQuan hệ nghề nghiệp là vì những mục đích cụ thểUy quyền ngầm định trong quan hệ nghề nghiệpQuan hệ của nhân viên xã hội là chan hòaQuan hệ chan hòaNuôi dưỡng sự phát triển của thân chủThank You !CTXH
Tài liệu liên quan