Một số vấn đề định hướng kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng , bằng sự nỗ lực sáng tạo của quần chúng , các nghành, các cấp, chúng ta đã vượt qua được khủng hoảng, đạt được những thành tựu to lớn và rất quan trọng trong hoạt động thực tiễn trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế tăng trưởng nhanh, chính trị ổn định, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng nguồn vốn và công nghệ, phát huy nội lực đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hoá-hiện đại hoá, bộ mặt kinh tế-xã hội thay da đổi thịt từng ngày, đời sống đại bộ phận nhân dân được cải thiện rõ nét. Trong quá trình đổi mới, một trong những vấn đề tư duy lý luận cốt lõi thuộc về đường lối là sự chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Với mong muốn tìm hiểu các vấn đề khi xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam như: vì sao chúng ta phải phát triển kinh tế thị trường, mục đích phát triển kinh tế thị trường là gì, những đặc điểm và thực trạng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Vì vậy em đã chọn đề tài “Một số vấn đề kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

doc21 trang | Chia sẻ: nhungnt | Ngày: 25/10/2012 | Lượt xem: 1394 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số vấn đề định hướng kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Më bµi Sau 15 n¨m thùc hiÖn ®­êng lèi ®æi míi cña §¶ng , b»ng sù nç lùc s¸ng t¹o cña quÇn chóng , c¸c nghµnh, c¸c cÊp, chóng ta ®· v­ît qua ®­îc khñng ho¶ng, ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu to lín vµ rÊt quan träng trong ho¹t ®éng thùc tiÔn trªn nhiÒu lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi: kinh tÕ t¨ng tr­ëng nhanh, chÝnh trÞ æn ®Þnh, më réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i vµ chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, tËn dông nguån vèn vµ c«ng nghÖ, ph¸t huy néi lùc ®Êt n­íc, ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸-hiÖn ®¹i ho¸, bé mÆt kinh tÕ-x· héi thay da ®æi thÞt tõng ngµy, ®êi sèng ®¹i bé phËn nh©n d©n ®­îc c¶i thiÖn râ nÐt. Trong qu¸ tr×nh ®æi míi, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò t­ duy lý luËn cèt lâi thuéc vÒ ®­êng lèi lµ sù chuyÓn ®æi tõ nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Víi mong muèn t×m hiÓu c¸c vÊn ®Ò khi x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam nh­: v× sao chóng ta ph¶i ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng, môc ®Ých ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ g×, nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ thùc tr¹ng kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë n­íc ta... V× vËy em ®· chän ®Ò tµi “Mét sè vÊn ®Ò kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam” I Kh¸i niÖm kinh tÕ thÞ tr­êng. Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ mét kiÓu tæ chøc kinh tÕ-x· héi.Trong ®ã tõ s¶n xuÊt ®Õn tiªu dïng ®Òu th«ng qua thÞ tr­êng. Lµ mét h×nh thøc ph¸t triÓn cao cña kinh tÕ hµng ho¸ trong ®ã c¸c quan hÖ kinh tÕ ®Òu ®­îc tiÒn tÖ ho¸. Kinh tÕ hµng ho¸ vËn ®«ng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng II. Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Kinh tÕ hµng ho¸ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn tõ s¬ khai ®Õn hiÖn ®¹i lµ mét c«ng tr×nh s¸ng t¹o cña loµi ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ trao ®æi. Tr­íc ®©y cã quan niÖm cho r»ng kinh tÕ hµng ho¸ lµ s¶n phÈm riªng cã cña chñ nghÜa t­ b¶n.§©y lµ quan ®iÓm sai.Tõ ®ã kinh tÕ x· héi chñ nghÜa vËn hµnh theo c¬ chÕ tËp trung ,quan liªu bao cÊp ,lµm cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn tr× trÖ,lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm cho chñ nghÜa x· héi khñng ho¶ng. §ã lµ tr×nh ®é v¨n minh mµ nh©n lo¹i ®· ®¹t ®­îc, chø kh«ng ph¶i lµ ph¸t minh cña chñ nghÜa t­ b¶n. NÒn kinh tÕ hµng ho¸ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng trªn thùc tÕ ®· tá râ nhiÒu lîi thÕ nh­ng ®ång thêi còng béc lé nh÷ng khuyÕt tËt cÇn kh¾c phôc. Nhê cã c¬ chÕ thÞ tr­êng, viÖc ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc cña nÒn kinh tÕ ®· cã hiÖu qu¶ h¬n. §éng lùc lîi Ých kinhtÕ ®· ph¸t huy t¸c dông m¹nh h¬n, c¬ chÕ qu¶n lý míi ®· ®­îc vËn hµnh vµ ngµy cµng tham gia ®Çy ®ñ h¬n ph©n c«ng lao ®éng ë trong n­íc vµ quèc tÕ. Chinh s¸ch ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng kh«ng nh÷ng kh«ng lµm h¹n chÕ kh¶ n¨ng thu hót, ®Çu t­ x©y dùng ®Êt n­íc, mµ cßn thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n, ph¸t huy néi lùc g¾n víi khai th¸c cao nhÊt nguån lùc bªn ngoµi, kÕt hîp søc m¹nh d©n téc víi søc m¹nh thêi ®¹i ®­a ®Êt n­íc ta v÷ng b­íc ®i lªn. Tr­íc nh÷ng lîi Ých ®ã§¶ng vµ nhµ n­íc ta chñ tr­¬ng chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ hµnh chÝnh, quan liªu, bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng bÊt k×, mµ lµ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. VÒ thùc chÊt ë ®ã võa kÕ thõa nh÷ng thµnh tùu tiÕn bé trong lÞch sö ph¸t triÓn nh©n lo¹i mµ ®Ønh cao lµ chñ nghÜa t­ b¶n, võa g¾n liÒn víi môc tiªu cña chñ nghÜa x· héi. Nhê sö dông triÖt ®Ó kinh tÕ thÞ tr­êng nªn chñ nghÜa t­ b¶n ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu vÒ kinh tÕ- x· héi, ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt vµ n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi. Nhê sö dông kinh tÕ thÞ tr­êng, qu¶n lÝ x· héi d­íi chñ nghÜa t­ b¶n ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh qu¶ v¨n minh hµnh chÝnh, v¨n minh c«ng nghiÖp, v¨n minh trÝ tuÖ... V× vËy chñ nghÜa x· héi còng ph¶i biÕt kÕ thõa vµ sö dông c¸c ­u ®iÓm cña kinh tÕ thÞ tr­êng, lo¹i bá nh÷ng khuyÕt tËt cña nã ®Ó x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi. Ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng cã vai trß quan träng. §èi víi n­íc ta muèn chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ cßn kÐm ph¸t triÓn lªn s¶n xuÊt lín x· héi chñ nghÜa th× kh«ng cßn con ®­êng nµo kh¸c lµ ph¶i ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng. Kinh tÕ thÞ tr­êng kh¾c phôc ®­îc kinh tÕ tù nhiªn tù cÊp tù tóc, ®Èy m¹nh ph©n c«ng lao ®éng x· héi ph¸t triÓn ngµnh nghÒ, t¹o viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, khuyÕn khÝch øng dông c«ng nghÖ- kÜ thuËt míi nh»m t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, t¨ng sè l­îng, chñng lo¹i, hµng ho¸, dÞch vô, thóc ®Èy tÝch tô tËp trung s¶n suÊt, më réng giao l­u kinh tÕ gi÷a c¸c ®Þa ph­¬ng, c¸c vïng l·nh thæ, thóc ®Èy viÖc ph¸t huy tÝnh n¨ng ®éng s¸ng t¹o cña mçi ng­êi lao ®éng, mçi ®¬n vÞ kinh tÕ ®«ng thêi t¹o ra c¬ chÕ ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc cña x· héi hîp lý, tiÕt kiÖm. V× vËy ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®­îc coi lµ chiÕc ®ßn xeo ®Ó x©y dùng chñ nghÜa x· héi , lµ ph­¬ng tiÖn kh¸ch quan ®Ó x· héi ho¸ x· héi chñ nghÜa . MÆt kh¸c chóng ta cÇn ph¶i n¾m lÊy vai trß to lín cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®Ó ®­a nÒn kinh tÕ tho¸t khái t×nh tr¹ng tr× trÖ, kÐm ph¸t triÓn. N¾m b¾t vµ h¹n chÕ nh÷ng mÆt tiªu cùc, mÆt tr¸i, khuyÕt tËt cña kinh tÕ thÞ tr­êng. Bëi v× kinh tÕ thÞ tr­êng thóc ®Èy t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ trªn c¬ së kh¬i dËy nguån tiÒm n¨ng, søc s¸ng t¹o cña nh©n d©n ta ®Ó s¶n xuÊt vµ n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n. Sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn sù chuyªn m«n ho¸ ngµy cµng s©u tiÕn tíi sù ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ. Trong khi ®ã n­íc ta chuyÓn sang chñ nghÜa x· héi tõ ®iÓm xuÊt ph¸t thÊp, kinh tÕ x· héi cßn nghÌo nµn l¹c hËu ch­a cã c¬ së ®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi. Kinh tÕ thÞ tr­êng cßn lµ sù tån t¹i cña nh÷ng chñ thÓ kinh tÕ ®éc lËp tù chñ trong s¶n xuÊt kinh doanh cã lîi Ých riªng ®Ó hä cã quyÒn ra quyÕt ®Þnh phi tËp trung ho¸. V× vËy trong ®iÒu kiÖn chÕ ®é c«ng h÷u x· héi chñ nghÜa còng cã thÓ thùc hiÖn ®­îc thÓ chÕ kinh tÕ thÞ tr­êng. Tr­íc ®Ëy cã quan niÖm cho r»ng kinh tÕ thÞ tr­êng vµ chñ nghÜa x· héi kh«ng thÓ dung hîp víi nhau, chóng lµ nh÷ng thùc thÓ x· héi tuyÖt ®èi lo¹i bá lÉn nhau. §· lµ chñ nghÜa x· héi th× kh«ng thÓ lµ kinh tÕ thÞ tr­êng. Hä cho r»ng kinh tÕ thÞ tr­êng lµ chñ nghÜa t­ b¶n vµ khi ®­a ra ®ßi hái trong hai ®iÒu kiÖn ph¶i chän lÊy mét. Hä hi väng r»ng tr­íc sù n¨ng ®éng hÊp dÉn cña kinh tÕ thÞ tr­êng so víi kinh tÕ bao cÊp nh©n d©n sÏ chän chñ nghÜa t­ b¶n nh­ng hä ®· sai kinh tÕ thÞ tr­êng cã c¶ mÆt tÝch cùc vµ mÆt tiªu cùc, nã nh­ “ con dao hai l­ìi” trong tiÕn tr×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi. Kinh tÕ thÞ tr­êng lµ con ®­êng dÉn tíi giµu cã, v¨n minh, lµ b¹n ®ång hµnh cña chñ nghÜa x· héi, nh­ng nã còng cã thÓ dÉn ®Õn chÖch h­íng x· héi chñ nghÜa, tù ph¸t ®i theo con ®­êng t­ b¶n chñ nghÜa tr¸i víi môc tiªu mµ §¶ng, B¸c Hå vµ nh©n d©n ®· chän. V× vËy cÇn ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cho kinh tÕ thÞ tr­êng ®Ó kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn phôc vô cho x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi. III. Nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. 1. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ sù kÕt hîp gi÷a c¸i chung vµ c¸i ®Æc tr­ng. 1.1. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam mang nh÷ng ®Æc tÝnh chung cña kinh tÕ thÞ tr­êng. ®ã lµ quy luËt gi¸ c¶,quy luËt cung_cÇu,quy luËt gi¸ trÞ... Trªn thÞ tr­êng gi¸ c¶ lµ ph¹m trï kinh tÕ trung t©m, lµ c«ng cô quan träng th«ng qua cung cÇu ®Ó kÝch thÝch vµ ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng kinh tÕ cña c¸c chñ thÓ kinh tÕ tham gia thÞ tr­êng. Sù biÕn ®éng cña cung cÇu kÐo theo sù biÒn ®éng gi¸ c¶ trªn thÞ tr­êng vµ ng­îc lai gi¸ c¶ thÞ tr­êng còng ®iÒu tiÕt cung cÇu. MÆt kh¸c cã sù c¹nh tranh gay g¾t gi÷a c¸c chñ thÓ kinh tÕ tham gia thÞ tr­êng nh»m giµnh giËt nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh doanh thuËn lîi. Trong cuéc c¹ch tranh ®ã tÊt yÕu cã ng­êi ®­îc vµ ng­êi thua nªn sù ph¸ s¶n cña mét bé phËn doanh nghiÖp lµ khã tr¸nh khái. Trong ®ã cã c¹nh tranh lµnh m¹nh vµ c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh. C¹nh tranh lµnh m¹nh lµ sù c¹nh tranh ®­îc tiÕn hµnh trong khu«n khæ ph¸p luËt cu¶ nhµ n­íc vµ b»ng nh÷ng biÖn ph¸p kinh tÕ , kÜ thuËt nh»m n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, sè-chÊt l­îng hµng ho¸, dÞch vô b»ng tiÕt kiÖm chi phÝ s¶n xuÊt, chi phÝ l­u th«ng ®Ó n©ng cao møc l·i.C¹nh tranh lµnh m¹nh lµ ®éng lùc ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸. C¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh lµ c¹nh tranh ®­îc tiÕn hµnh b»ng nh÷ng h×nh thøc vµ thñ ®o¹n phi kinh tÕ, lÈn tr¸nh sù kiÓm so¸t cña nhµ n­íc, kinh doanh phi ph¸p thu lêi bÊt chÝnh. Sù c¹nh tranh nµy g©y thiÖt h¹i cho ng­êi tiªu dïng vµ nh÷ng ®èi t¸c cã liªn quan do vËy cÇn ph¶i nghiªm trÞ b»ng phÊp luËt. VËy kinh tÕ thÞ tr­êng chÞu t¸c ®éng hµng ngµy hµng giê cña c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan nh­ quy luËt gi¸ trÞ, quy luËt cung cÇu, quy luËt c¹nh tranh chø kh«ng ph¶i lµ nh÷ng quy luËt mang tÝnh h×nh thøc nh­ trong m« h×nh kinh tÕ cò. C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ c¬ chÕ kinh tÕ tÊt yÕu v× chØ th«ng qua c¬ chÕ thÞ tr­êng míi liªn kÕt c¸c nhµ s¶n xuÊt riªng lÎ vµo ho¹t ®éng kinh tÕ cña quèc gia. C¹nh tranh lµ tÊt yÕu ®Ó tån t¹i cña doanh nghiÖp. Mçi ®¬n vÞ kinh tÕ lµ mét chñ thÓ tù do, tù chñ kinh doanh theo ph¸p luËt. Kinh tÕ t­ nh©n cã vai trß quan träng trongviÖc lµm sèng ®éng thÞ tr­êng. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng tiÒn tÖ ®ãng vai trß rÊt quan träng. §ång tiÒn ph¸t huy ®Çy ®ñ c¸c chøc n¨ng cña m×nh, ®ång tiÒn quèc gia tõng b­íc héi nhËp thÞ tr­êng khu vùc vµ quèc tÕ. Tèi ­u ho¸ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ®Ó ®¹t lîi nhuËn tèi ®a. Bªn c¹nh nh÷ng nÐt chung ®ã kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cßn cã nh÷ng nÐt ®Æc thï. §ã lµ kiÓu tæ chøc nÒn kinh tÕ trong qu¸ tr×nh ®i lªn chñ nghÜa x· héi tõ mét n­íc n«ng nghiÖp l¹c hËu kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn. KiÓu tæ chøc nÒn kinh tÕ nµy nh»m nhanh chãng ®­a ®Êt n­íc ta ®¹t ®Õn môc tiªu “ d©n giµu n­íc m¹nh x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh”. NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ mét nÒn kinh tÕ gåm nhiÒu thµnh phÇn, trong ®ã kinh tÕ nhµ n­íc vµ kinh tÕ tËp thÓ ph¶i trë thµnh nÒn t¶ng vµ kinh tÕ nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o. C¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu vËn ®éng theo ®Þnh h­íng chung vµ theo khu«n khæ ph¸p luËt cña nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa thùc chÊt lµ kiÓu tæ chøc kinh tÕ hµng ho¸ dùa trªn nh÷ng nguyªn t¾c vµ b¶n chÊt cña chñ nghÜa x· héi. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa lµ m« h×nh kinh tÕ më c¶ bªn trong vµ bªn ngoµi. 1.2. §ång thêi kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa nh»m môc ®Ých ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt ,x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt cho chñ nghÜa x· héi vµ hoµn thiÖn quan hÖ s¶n xuÊt trªn c¶ ba mÆt: së h÷u, tæ chøc, ph©n phèi. §Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa thÓ hiÖn sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt lµ tõng b­íc x©y dùng c¬ së vËt chÊt-kÜ thuËt cña chñ nghÜa x· héi, ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸-hiÖn ®¹i ho¸ theo h­íng x· héi chñ nghÜa, thÓ hiÖn ë tÝnh hiÖu qu¶ toµn diÖn, tao ra n¨ng xuÊt lao ®éng cao h¬n vµ tr¸nh ®­îc l·ng phÝ lao ®éng. TÝnh nh©n v¨n v× con ng­êi, do con ng­êi, tÝnh c©n ®èi cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, tÝnh môc ®Ých ph¸t triÓn bÒn v÷ng t¹o ra cña c¶i vËt chÊt ®¸p øng nhu cÇu ngaú cµng cao cña ng­êi lao ®éng. Trong ®Þnh h­íng ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt cÇn x¸c ®Þnh râ ®­îc m« h×nh môc tiªu, néi dung cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ trong c¶ mét thêi gian dµi cho ®Õn khi x©y dùng xong c¬ së vËt chÊt-kÜ thuËt cña chñ nghÜa x· héi, còng nh­ trong tõng thêi k×,tõng b­íc cña qu¸ tr×nh ®ã. CÇn ph¶i ®Þnh h­íng c¶ sù ph¸t triÓn cña khoa hoc-c«ng nghÖ, ®Þnh h­íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ, ®Þnh h­íng ®µo t¹o, ph¸t triÓn vµ sö dông nguån nh©n lùc trong sù nghiÖp ®Èy m¹nh cong nghiÖp ho¸-hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc. §Þnh h­íng ph¸t triÓn quan hÖ s¶n xuÊt, hoµn thiÖn quan hÖ s¶n xuÊt míi ë n­íc ta hiÖn nay lµ cïng víi qu¸ tr×nh t¹o lËp c¬ së vËt chÊt- kÜ thuËt cña chñ nghÜa x· héi, ph¶i x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt lµm cho quan hÖ s¶n xuÊt h­íng theo chñ nghÜa x· héi. VÒ chÕ ®é së h÷u ph¶i ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ®a së h÷u, ®a thµnh phÇn, c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ph¶i ®­îc tù do kinh doanh theo ph¸p luËt, lien kÕt hîp t¸c vµ c¹nh tranh víi nhau mét c¸ch b×nh ®¼ng, trong ®ã kinh tÕ nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o.Kinh tÕ nhµ n­íc vµ kinh tÕ tËp thÓ ngµy cµng trë thµnh nÒn t¶ng v÷ng ch¾c cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. VÒ chÕ ®é qu¶n lý nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¶i cã sù ®Þnh h­íng, qu¶n lÝ cña nhµ n­íc x· héi chñ nghÜa b»ng chiÕn l­îc, quy ho¹ch, kÕ ho¹ch, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vµ c¸c c«ng cô kh¸c nh»m ph¸t huy mÆt tÝch cùc, ®ång thêi h¹n chÕ kh¾c phôc mÆt tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ tr­êng, kÝch thÝch s¶n xuÊt, b¶o vÖ lîi Ých cña nh©n d©n vµ ng­êi lao ®éng. VÒ chÕ ®é ph©n phèi,thùc hiÖn ph©n phèi theo lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ , ®ång thêi ph©n phèi theo møc ®ãng gãp vµo nguån lùc kh¸c vµo s¶n xuÊt kinh doanh vµ th«ng qua phóc lîi x· héi. Ngoµi sù ®iÒu chØnh ba mÆt c¬ b¶n hîp thµnh quan hÖ s¶n xuÊt trong ®ã quan hÖ së h÷u gi÷ vÞ trÝ quýet ®Þnh còng cÇn quan t©m ®Õn mét khÝa c¹nh kh¸c cña quan hÖ s¶n xuÊt xÐt trong qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi lµ quan hÖ cña 4 kh©u s¶n xuÊt –ph©n phèi-trao ®æi- tiªu dïng. §Æt c¸c mèi quan hÖ nµy trong c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ n­íc theo dÞnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Tinh dÞnh h­íng x· héi chñ nghÜa ®èi víi quan hÖ s¶n xuÊt thÓ hiÖn ë chç kh«ng ph¶i ®Ó cho quan hÖ s¶n xuÊt k×m h·m lùc l­îng s¶n xuÊt hoÆc quan hÖ s¶n xuÊt tù ph¸t ®iÒu chØnh lùc l­îng s¶n xuÊt mµ lµ mét qu¸ tr×nh tù gi¸c nhËn thøc ®­îc tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt ®Ó cã sù ®iÒu chØnh phï hîp, t¹o ra ®éng lùc ph¸t triÓn liªn tôc cho lùc l­îng s¶n xuÊt. 1.3. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam lµ mét m« h×nh kinh tÕ tæng qu¸t cña n­íc ta trong thêi k× qu¸ ®é. VÒ thùc chÊt lµ nÒn kinh tÕ hµng ho¸ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lÝ vÜ m« cña nhµ n­íc ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa . C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ c¬ chÕ kinh tÕ n¶y sinh mét c¸ch tÊt yÕu tõ sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ c¬ chÕ kinh tÕ th«ng qua thÞ tr­êng ®Ó tù ®iÒu chØnh c¸c c©n ®èi cña nÒn kinh tÕ theo yªu cÇu cña c¸c quy luËt kh¸ch quan (gi¸ trÞ, cung-cÇu, c¹nh tranh, l­u th«ng tiÒn tÖ..). C¬ chÕ thÞ tr­êng lµ guång m¸y vËn hµnh cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, lµ ph­¬ng thøc c¬ b¶n ®Ó ph©n phèi vµ sö dông c¸c nguån vèn, tµi nguyªn, c«ng nghÖ, t­ liÖu s¶n xuÊt , søc lao ®éng. C¨n cø vµo thÞ tr­êng c¸c doanh nghiÖp sÏ quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt c¸i g×, s¶n xuÊt nh­ thÕ nµo, s¶n xuÊt cho ai. C¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái ph¶i ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸, mäi s¶n phÈm lµ hµng ho¸ hoÆc cã tÝnh hµng ho¸, më réng thÞ tr­êng vÒ mäi ph­¬ng diÖn, tù do s¶n xuÊt kinh doanh tù do th­¬ng m¹i, ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc së h÷u-h×nh thøc ph©n phèi. Trong ®ã nã cã c¸c ®Æc tr­ng: ®Æc tr­ng c¬ b¶n nhÊt lµ c¬ chÕ h×nh thµnh gi¸ c¶ mét c¸ch tù do, ng­êi b¸n vµ ng­êi mua th«ng qua thÞ tr­êng ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ c¶; ®Æc tr­ng thø hai lµ lùa chän tèi ­u ho¸ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ®Ó ®¹t ®­îc lîi nhuËn tèi ®a. C¬ chÕ thÞ tr­êng chÞu sù t¸c ®éng rÊt m¹nh cña c¸c quy luËt s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. C¬ chÕ thÞ tr­êng cã c¶ mÆt tÝch cùc, mÆt tiªu cùc. MÆt tÝch cùc: nã lµ c¬ chÕ ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ rÊt linh ho¹t, mÒm dÎo, uyÓn chuyÓn; nã cã t¸c dôngkÝch thÝch m¹nh vµ nhanh sù quan t©m th­êng xuyªn ®Õn ®æi míi kÜ thuËt, c«ng nghÖ qu¶n lÝ, ®Õn nhu cÇu vµ thÞ hiÕu ng­êi tiªu dïng; nã cã t¸c dông lín trong tuyÓn chän c¸c doanh nghiÖp vµ c¸ nh©n qu¶n lÝ kinh doanh giái. Trªn c¬ së ®ã c¬ chÕ thÞ tr­êng kÝch thÝch s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸ ph¸t triÓn .. VÒ mÆt tiªu cùc : trªn thÞ tr­êng chøa ®ùng tÝnh tù ph¸t , chøa ®ùng nhiÒu yÕu tè bÊt æn, mÊt c©n ®èi. V× ch¹y theo lîi nhuËn, c¸c nhµ s¶n xuÊt kinh doanh cã thÓ g©y nhiÒu hËu qu¶ xÊu: m«i tr­êng huû ho¹i, t×nh tr¹ng c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh, ph¸ s¶n, thÊt nghiÖp, ph©n ho¸ x· héi cao, lîi Ých c«ng céng bÞ coi nhÑ , c¸c vÊn ®Ò vÒ c«ng b»ng x· héi kh«ng ®­îc b¶o ®¶m, tÖ n¹n x· héi gia t¨ng, thËm chÝ cã ng­êi lµm ¨n bÊt hîp ph¸p, trèn lËu thuÕ, lµm hµng gi¶. Còng v× môc tiªu lîi nhuËn mµ c¸c nhµ s¶n xuÊt, kinh doanh kh«ng lµm nh÷ng nghµnh nghÒ Ýt lîi nhuËn. §Ó h¹n chÕ nh÷ng khuyÕt tËt ®ã nhµ n­íc ®ßi hái ph¶i qu¶n lÝ nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng. Sù qu¶n lÝ cña nhµ n­íc nh»m h¹n chÕ, kh¾c phôc nh÷ng thÊt b¹i cña thÞ tr­êng, thùc hiÖn c¸c môc tiªu x· héi, nh©n ®¹o mµ b¶n th©n thÞ tr­êng kh«ng lµm ®­îc. Vai trß qu¶n lÝ cña nhµ n­íc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hÕt søc quan träng. Sù qu¶n lÝ cña nhµ n­íc b¶o ®¶m cho nÒn kinh tÕ t¨ng tr­ëng, æn ®Þnh, ®¹t hiÖu qu¶, ®Æc biÖt lµ ®¶m b¶o sù c«ng b»ng vµ tiÕn bé x· héi. Kh«ng ai ngoµi nhµ n­íc l¹i cã thÓ gi¶m bít ®­îc sù chªnh lÖch giµu nghÌo gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n, gi÷a c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, gi÷a c¸c vïng kinh tÕ cña ®Êt n­íc. Nhµ n­íc æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« chèng l¹i khñng ho¶ng, thÊt nghiÖp. X©y dùng mét hÖ th«ng ph¸p luËt ®Ó t¹o m«i tr­êng qu¶n lÝ cho c¸c chñ thÓ kinh tÕ ho¹t ®éng. Sù qu¶n lÝ can thiÖp vÜ m« cña nhµ n­íc ph¶i thÝch hîp víi yªu cÇu cña quy luËt s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. Nhµ n­íc ph¶i sö dông chñ yÕu c¸c c«ng cô, biÖn ph¸p kinh tÕ luËt ph¸p, quy ho¹ch kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng, chÝnh s¸ch kinh tÕ-x· héi vµ kh¶ n¨ng, søc m¹nh kinh tÕ nhµ n­íc ®Ó t¸c ®éng tíi thÞ tr­êng, ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp. 2. Kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa dùa trªn 2.1. NÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam dùa trªn nhiÒu quan hÖ së h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt ®ã lµ së h÷u nhµ n­íc, tËp thÓ, t­ nh©n, c¸ thÓ, trªn c¬ së ®ã h×nh thµnh lªn c¸c thµnh phÇn kinh tÕ , trong ®ã thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o. §¹i héi ®¶ng 8 §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ®· kh¼ng ®Þnh:” tiÕp tôc ®æi míi vµ ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ kinh tÕ nhµ n­íc ®Ó lµm tèt vai trß chñ ®¹o : lµm ®ßn bÈy ®Èy nhanh t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi; më ®­êng, h­íng dÉn, hç trî c¸c thµnh phÇn kh¸c cïng ph¸t triÓn; lµm lùc l­îng vËt chÊt ®Ó nhµ n­íc thùc hiÖn chøc n¨ng ®iÒu tiÕt vµ qu¶n lý vÜ m«; t¹o nÒn t¶ng cho chÕ ®é x· héi míi “. Vµ trong héi nghÞ trung ­¬ng 4: “ chóng ta kh«ng thÓ ®Ó quan hÖ s¶n xuÊt ph¸t triÓn tù ph¸t. NÕu ®Ó tù ph¸t th× nÒn s¶n xuÊt sÏ hµng ngµy hµng giê ®i vµo chñ nghÜa t­ b¶n”. Vµ h¬n n÷a chóng ta k× väng vµo sù t×m tßi thö nghiÖm ®Ó s¸ng t¹o ra nh÷ng h×nh thøc tèt nhÊt trong ®ã võa duy tr× vµ t¸i s¶n xuÊt ®­îc quan hÖ s¶n xuÊt míi-x· héi chñ nghÜa, võa t¹o ra nh÷ng ph¹m vi réng lín cho sù t¨ng tr­ëng nhanh, cã hiÖu qu¶ lùc l­îng s¶n xuÊt. ChÝnh nã lµ cèt lâi cña luËn ®Ò:”kinh tÕ nhµ n­íc ®ãng vai trß chñ ®¹o cïng víi kinh tÕ tËp thÓ dÇn dÇn trë thµnh nÒn t¶ng “. Song còng cã nh÷ng vÊn ®Ò cã tÝnh nguyªn t¾c kh«ng thÓ t¸ch rêi. Ph¶i cñng cè ph¸t triÓn thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc ®Ó nã thùc sù ngµy cµng m¹nh vµ thùc sù cã hiÖu qu¶ h¬n. C¶i tæ khu vùc kinh tÕ nhµ n­íc quyÕt kh«ng thu hÑp vai trß cña thµnh phÇn kinh tÕ nµy. Ph¶i t¨ng c­êng sù kiÓm tra kiÓm so¸t cña nh©n d©n ®èi víi thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc ®Ó h¹n chÕ tèi ®a xu h­íng quan liªu ho¸, tham «, tham nhòng cña c¸n bé ®¹i diÖn cho së h÷u nhµ n­íc . MÆt kh¸c d­íi chÕ ®é ta ®Ó ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa nÒn kinh tÕ ,®¶m b¶o cho chñ nghÜa x· héi th¾ng lîi th× tÊt yÕu thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n­íc dùa trªn chÕ ®é c«ng h÷u gi÷ vai trß chñ ®¹o. Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn ,kinh tÕ nhµ n­íc gi÷ vai trß chñ ®¹o cã thùc lùc to lín, chiÕm phÇn lín tµi s¶n quèc gia vµ ®ãng gãp tû träng kh«ng nhá trong GDP hµng n¨m, n¾m gi÷a c¸c lÜnh vùc then chèt trong nÒn kinh tÕ . Kinh tÕ nhµ n­íc t¹o nÒn t¶ng, søc m¹nh ®Ó ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa toµn bé nÒn kinh tÕ. Vai trß chñ ®¹o cña kinh tÕ nhµ n­íc cßn thÓ hiÖn ë chç t¹o ®ßn bÈy t¨ng tr­ëng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng, t¹o nÒn t¶ng vËt chÊt-kÜ thuËt cho x©y dùng x· héi míi-x· héi chñ nghÜa. MÆt kh¸c trong nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn nhµ n­íc kh«ng chØ ®¹i diÖn cho läi Ých cña nh©n d©n lao ®éng mµ cßn ®¹i diÖn cho lîi Ých cña quèc gia. VÒ mÆt kinh tÕ , lîi Ých cña mét quèc gia biÓu hiÖn tr­íc hÕt ë kh¶ n¨ng gi¶i phãng søc s¶n xuÊt hiÖn cã, ë viÖc sö dông tèt nhÊt c¸c nguån lùc vµ ë viÖc ®em kÕt qu¶ cña viÑc sö dông tèt nhÊt c¸c nguån lùc phôc vô cho c«ng d©n n­íc m×nh. Do lùc l­îng s¶n xuÊt cña n­íc ta hiÖn nay ®ßi hái ph¶i ph¸t triÓn ®a d¹ng c¸c h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt- kinh doanh phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn kh¸c nhau cña lùc l­îng s¶n xuÊt.K