Đại cương xã hội học

1.XH học là gì? Trình bày đối tượng nghiên cứu của XH học và mqhệ giữa XH học với các KH XH khác. A. xã hội học là gì? #KháI niệm: - xét về mặt thuật ngữ, nhiều nhà nghcứu cho rằng XH học bằng SocietaS ( gốc la tinh) và LogoS( gốc hi laS) có nghĩa là học thuyết trên n/c . Như vậy xhh được hiểu là học thuyết về XH, nghcứu XH. - Xét về mặt ls, Auguste Conte (1798-1857-pháp) đã công khai sinh ra môn KH về các qluật cùa xh với tên gọi là “XHH”. Theo đó xxh được mô tả như 1 hệ thống hoàI chỉnh có cấu trúc xđ (các tập hợp, nhóm, tổng hợp.) được tổ chức và vận hành theo các thiết chế, luôn vận đg, biến đổi có tính ql. Sao đó các nhà xhh khác đã p/triển, n/cứu các vấn đề trong đ/s xh làm cho xhh ngày càng p/tr và phong phú hơn. - Ngày nay, xhh được đinh nghĩa như sau: xhh là 1 KH thuộc các KH xh chuyên n/c các ql ,tinh ql ,các đ/đIểm, các tính chất, các cơ chế nảy sinh, vận/đ, biến đổi và mqhệ giữa con người và con người. - Theo 1số nhà xhh Xô Viết trước đây thì xhh Mác Xít là KH về các ql phổ biến và đặc thù cùa sự v/đg và p/triển cùa các hệ thống xh x/định; là KH về các cơ chế h/đ và các h/thức biểu hiện cùa ql đó trong h/đ cùa các cá nhân, tập đoàn xh, g/c,d/tộc.

doc30 trang | Chia sẻ: tranhoai21 | Lượt xem: 1399 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đại cương xã hội học, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1.XH häc lµ g×? Tr×nh bµy ®èi t­ỵng nghiªn cøu cđa XH häc vµ mqhƯ gi÷a XH häc víi c¸c KH XH kh¸c. A. x· héi häc lµ g×? #Kh¸I niƯm: - xÐt vỊ mỈt thuËt ng÷, nhiỊu nhµ nghcøu cho r»ng XH häc b»ng SocietaS ( gèc la tinh) vµ LogoS( gèc hi laS) cã nghÜa lµ häc thuyÕt trªn n/c . Nh­ vËy xhh ®­ỵc hiĨu lµ häc thuyÕt vỊ XH, nghcøu XH. - XÐt vỊ mỈt ls, Auguste Conte (1798-1857-ph¸p) ®· c«ng khai sinh ra m«n KH vỊ c¸c qluËt cïa xh víi tªn gäi lµ “XHH”. Theo ®ã xxh ®­ỵc m« t¶ nh­ 1 hƯ thèng hoµI chØnh cã cÊu trĩc x® (c¸c tËp hỵp, nhãm, tỉng hỵp..) ®­ỵc tỉ chøc vµ vËn hµnh theo c¸c thiÕt chÕ, lu«n vËn ®g, biÕn ®ỉi cã tÝnh ql. Sao ®ã c¸c nhµ xhh kh¸c ®· p/triĨn, n/cøu c¸c vÊn ®Ị trong ®/s xh lµm cho xhh ngµy cµng p/tr vµ phong phĩ h¬n. - Ngµy nay, xhh ®­ỵc ®inh nghÜa nh­ sau: xhh lµ 1 KH thuéc c¸c KH xh chuyªn n/c c¸c ql ,tinh ql ,c¸c ®/®IĨm, c¸c tÝnh chÊt, c¸c c¬ chÕ n¶y sinh, vËn/®, biÕn ®ỉi vµ mqhƯ gi÷a con ng­êi vµ con ng­êi. - Theo 1sè nhµ xhh X« ViÕt tr­íc ®©y th× xhh M¸c XÝt lµ KH vỊ c¸c ql phỉ biÕn vµ ®Ỉc thï cïa sù v/®g vµ p/triĨn cïa c¸c hƯ thèng xh x/®Þnh; lµ KH vỊ c¸c c¬ chÕ h/® vµ c¸c h/thøc biĨu hiƯn cïa ql ®ã trong h/® cïa c¸c c¸ nh©n, tËp ®oµn xh, g/c,d/téc. B. ®èi t­ỵng n/cøu cïa xhh. - §TNC cïa xhh lµ xh loµI ng­êi trong ®ã c¸c QHXH (ttxh) ®­ỵc biĨu hiƯn th«ng qua c¸c hµnh vi xh gi÷a ng­êi vµ ng­êi hay nãi 1 c¸ch kh¸c lµ n/c mqh h÷u c¬, sù a/h lÉn nhau, qhƯ biƯn chøng gi÷ 1 bªn lµ con ng­êi víi t­ c¸ch c¸ nh©n, nhãmvµ 1 bªn lµ xh víi t­ c¸ch lµ hƯ thèng xh, c¬ cÊu xh. - Nãi 1 c¸ch h×nh ¶nh ,vÊn ®Ĩ k ph¶I lµ ë chç lµm cho con ng­êi vµ xh ngµy cµng xa nhau hay nhËp l¹I lµm 1 vỊ mỈt lÝ luËn vµ p/p luËn xhh vÊn ®Ị lµ lµm sao chØ ra ql, tÝnh ql, thuéc tÝnh, ®/®IĨm cịng nh­ c¬ chÕ ,h×nh thøc,®k cïa sù h×nh thµnh ,v/® vµ p/triĨn mqh t¾c ®éng qua l¹I gi÷a con ng­êi vµ xh. - XÐt trong tiÕn tr×nh p/ triĨn cïa xhh, c¸c vÊn ®Ị kÐp: “con ng­êi-xh”, “hµnh ®éng xh-c¬ cÊu xh”, “vÜ m«-vi m«”, “chđ quan-kquan”, “chđ thĨ-kh¸ch thĨ”, “tù nhiªn-xh”lµ träng t©m trong n/c xhh. - Cã thĨ nãi §TNC cđa xh nãi 1 c¸ch kh¸I qu¸t lµ hµnh vi xh cđa con ng­êi . chĩng ta chØ cã thĨ hiĨu râ h/vi xh trªn c¬ së lµm râ ®­ỵc mèi tû quan gi÷a ng­êi-ng­êi trong c¸c nhãm trong céng ®ång xh dùa trªn c¸c dÊu hiƯu ®Ỉc tr­ng. ®ång thêi xhh n/c sù t­¬ng t¾c gi÷a c¸c nhãm vµ c¸c céng ®ång xh kh¸c nhau ®Ĩ ph¸t hiƯn ra tÝnh ql chi phèi c¸c qhƯ, c¸c mèi liªn hƯ t¹o thµnh hƯ thèng tỉng thĨ, hoµn chØnh cđa xh. c. Quan hƯ gi÷a xhh víi c¸c KH kh¸c. # Quan hƯ gi÷a xhh vµ triÕt häc. - TriÕt häc lµ KH n/c ql quan träng nhÊt cđa tù nhiªn, xh vµ t­ duy. QhƯ gi÷a xhh & triÕt häc lµ qh gi÷a KH cơ thĨ víi thÕ giíi quan KH.TriÕt häc M-LN lµ nỊn t¶ng thÕ giíi quan, lµ c¬ së p/ph¸p luËn n/c cđa xhh m¸c xÝt. Xhh m¸c xÝt vdơng CNDVLS & phÐp BCDV lµm c«ng cơ lÝ luËn s¾c bÐn ®Ĩ n/c & c¶I thiƯn mqh gi÷a con ng­êi & xh. - Trong qh nµy cÇn tr¸nh 2 quan niƯm cđa trỵ p/tr cđa xhh: + Quan ®IĨm 1: xhh lµ 1 bé phËn cđa triÕt häc: ch¼ng h¹n quan ®IĨm nµy ®· ®ång nhÊt n/c lÝ luËn xhh víi CNDVLS trong viƯc gi¶I thÝch ®/s xh. Lµm gi¸n ®o¹n viƯc kÕ thõa, vdơng & p/tr 1 c¸ch s¸ng t¹o c¸c t­ t­ëng , k/n & p/p luËn xh cã Cac M¸c & Angghen, Lªnin ®· nªu ra tõ thÕ kû 19-nay. + Quan ®IĨm 2: ®Ỉt xhh biƯt lËp hay ®èi lËp víi triÕt häc .xhh kh«ng cã mlhƯ ®¸ng kĨ g× víi triÕt häc . thùc chÊt cđa quan niƯm nµy cè t×nh lµm ng¬ tr­íc 1 thùc tÕ lµ xhh bao giê cịng cã tÝnh triÕt häc. Nã ®­ỵc thĨ hiƯn ë chç xhh t×m hiĨu b¶n chÊt cđa c¸c sù vËt hiƯn t­ỵng trong triÕt häc & xh & nhËn thøc ql chung cđa vËn/®g p/tr con ng­êi & xh , lý thuyÕt xhh cđa M¸c lµ 1sv. TÝnh triÕt häc trong xhh g¾n liỊn víi thÕ giíi quan , tù t­ t­ëng vµ tÝnh g/c. - MqhƯ xhh-triÕt häc b»ng biƯn chøng. C¸c n/c xhh cung cÊp nh÷ng th«ng tin vµ ph¸t hiƯn c¸c vÊn ®Ị, bÇng chøng míi lµm phong phĩ kho tµng tri thøc vµ p/p luËn triÕt häc. Trªn c¬ së n¾m v÷ng tri thøc xhh ta cã thĨ vdơng 1 c¸ch s¸ng t¹o tri thøc triÕt häc vµo h® thùc tiÕn CM. # Quan hƯ xhh-t©m lý häc vµ lÞch sư häc. XHH kh«ng bÞ TL häc lÊn ¸p v× xhh kh«ng tËp trung n/c vỊ c¸ nh©n , hµnh vi xh vµ vỊ ho¹t ®g TL cđa con ng­êi. Xhh kh«ng bÞ lÞch sư häc bao hµm v× xh kh«ng tËp trung n/c c¸c sù kiƯn LSXH cơ thĨ. Xhh cịng kh«ng ph¶I lµ “KH nưa nä, nưa kia.(tøc võa n/c con ng­êi, võa nghiªn cøu XH mét c¸ch biƯt lËp). XH häc cã mèi liªn chỈt chÏ víi tÊm lý häc vµ lÞch sư häc. C¸c nhµ x· héi häc cã thĨ vËn dơng c¸ch tiÕp cËn t©m lý häc ®Ĩ xem xÐt hµnh ®éng x· héi víi t­ c¸ch lµ ho¹t ®éng c¶m tÝnh, cã ®èi t­ỵng vµ mơc ®Ých. XH häc cã thĨ qu¸n triƯt quan ®IĨm lÞch sư trong viƯc ®¸nh gÝa t¸c ®éng cđa hoµn c¶nh, ®IỊu kiƯn XH ®èi víi con ng­êi. ( ph©n tÝch yÕu tè “ thêi gian XH ”) khi gi¶I thÝch nh÷ng thay ®ỉi XH trong ®êi sèng con ng­êi. # Quan hƯ XH häc – kt häc. Kinh tÕ häc nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ph©n phèi vµ tiªu dïng hµng ho¸ vµ dÞch vơ. XH häc nghiªn cøu hoµn c¶nh v¨n ho¸, c¸ch tỉ chøc XH 2 quan hƯ XH cđa c¸c hiƯn t­ỵng, qĩa tr×nh KT. 2 khoa häc nµy cïng vËn dơng nh÷ng kh¸I niƯm ph¹m trï hai lý thuyÕt thichs hỵp víi ®èi t­ỵng nghiªn cøu cđa m×nh. VÝ dơ: lý thuyÕt trao ®ỉi, kh¸I niƯm thÞ tr­êng trong kinh tÕ häc ®­ỵc sư dơng trong nghiªn cøu XH häc. Kh¸I niƯm m¹ng l­íi XH, vÞ thÕ XH, hµnh ®éng XH trong XH häc ®­ỵc c¸c nhµ kinh tÕ häc quan t©m. Mèi quan hƯ XH häc vµ kinh tÕ häc ph¸t triĨn theo 3 xu h­íng t¹o nªn 3 lÜnh vùc khoa häc liªn ngµnh. - KT hoch XH rÊt gÇn víi KT häc CT. - XH häc – KT - LÜnh vùc nghiªn cøu KT vµ XH. XHh KT lµ chuyªn ngµnh Xhh nghiªn cøu mèi quan hƯ gi÷a x· héi häc kinh tÕ gi÷a con ng­êi vµ KT. KT häc giĩp cho XH häc c¸ch thùc tiÕp nhËn, m« h×nh ho¸, t­ duy râ rµng, logic, chỈt chÏ vµ ®Þnh l­ỵng. # Quan hƯ XH häc – nh©n chĩng häc. Nh©n chĩng häc nghiªn cøu so s¸nh XH loµI ng­êi tõ lĩc xuÊt hiƯn ®Õn giai ®o¹ ph¸t triĨn hiƯn nay. NhÊt lµ nh©n chĩng hoch XH ( nh©n chĩng häc v¨n hoa ) nghiªn cøu ®êi sèng XH cđa c¸c céng ®ång, d©n téc ( v¨n ho¸ vµ c¬ cÊu XH cđa c¸c XH ) dÉn ®Õn cã mèc liªn quan gÇn, chỈt chÏ nhÊt víiXH häc. Nh©n chĩng häc t×m hiĨu c¸c x· héi s¬ khai hoỈc tiỊn hiƯn ®¹I; XH häc chđ yÕu quan t©m ®Õn XH hiƯn ®¹I dÉn ®Õn nhiỊu kh¸I niƯm vµ ph­¬ng thøc nghiªn cøu quan träng cđa XH häc b¾t nguån vµ ph¸t triĨn trong nh©n chđng häc. VÝ dơ: Kh¸I niƯm v¨n ho¸ ®­ỵc sư dơng lÇn ®Çu tiªn tong c«ng tr×nh nghiªn cøu cđa nhµ nh©n chđng häc ng­¬× Anh. Edưad Tylor. XH häc cịng cã t¸c ®éng trư l¹I ®èi víi nh©n chđng häc vỊ mỈt ph­¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu. VÝ dơ: vËn dơng lý thuyÕt cđa Durkhiem vỊ vai trß cđa c¬ cÊu XH, chøc n¨ng cđa c¸c thiÕt chÕ XH, nhµ nh©n chđng häc ng­êi Anh Radcliffe – Brown ®· lý gi¶I sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a c¸c XH cơ thĨ ®Ỉc thï. # Quan hƯ XH häc va luËt. LuËt lµ hƯ thèng c¸c chuÈn mùc vµ quy t¾c hµnh ®éng do c¬ quan cã thÇm quyỊn chÝnh thøc ®­a ra. C¸c nhµ XHH rÊt quan t©m nghiªn cøu luËt v× nã cã t¸c dơng quuy ®Þnh vµ kiĨm so¸t XH ®èi víi hµnh ®éng vµ quan hƯ XH. VD: Durkheim cho r»ng hƯ thèng thiÕt chÕ luËt ph¸p ph¸t triĨn víi sù tiÕn ho¸ tõ XH ®oµn kÕt cã häc tíi XH ®oµn kÕt h÷u c¬. Cã thĨ vËn dơng lÝ thuyÕt XHH ®Ĩ ph©n tÝch sù ph¸t triĨn cđa hƯ thèng ph¸p luËt cịng nh­ mèi quan hƯ gi÷a ph¸p luËt vµ c¬ cÊu XH. VD: Theo Marx, hƯ thèng ph¸p luËt T­ S¶n lµ mét bé phËn cđa nhµ n­íc T­ S¶n , lµ c«ng cơ ¸p bøc giai cÊp c¸c nhµ XHH rÊt quan t©m tíi vai trß cđa ph¸p luËt ®èi víi XH cịng nhu­ xem xÐt, ®¸nh gi¸ ¶nh h­ëng qua l¹I gi÷a hƯ thèng luËt ph¸p vµ hƯ thèng XH. VD: Weber cho r»ng luËt ph¸p lµ 1 lùc l­ỵng ®oµn kÕt, tËp hỵp vµ biÕn ®ỉi XH. # Quan hƯ XHH- Khoa häc chÝnh trÞ : Khoa häc chÝnh trÞ chđ yÕu nghiªn cøu quyỊn lùc vµ sù ph©n chia quyỊn lùc trong XH. Trong khi chÝnh trÞ häc chĩ träng ph©n tÝch c¬ chÕ ho¹t ®éng vµ bé m¸y quyỊn lùc th× XHH tËp trung nghiªn cøu mèi liªn hƯ gi÷a c¸c tỉ chøc , thiÕt chÕ chÝnh trÞ vµ c¬ cÊu XH. XHH vµ chÝnh trÞ häc cã mèi quan hƯ chỈt chÏ trong viƯc cïng vËn dơng c¸c lÝ thuyÕt , kh¸I niƯm vµ ph­¬ng ph¸p chung. Ph­¬ng ph¸p pháng vÊn, ®IỊu tra d­ luËn XH vµ ph©n tÝch néi dung ®­ỵc ¸p dơng cho hai khoa häc. Khi c¸c nhµ XH häc nghiªn cøu lÜnh vùc chÝnh trÞ nªn ®· giĩp h×nh thµnh ngµnh XH häc chÝnh trÞ kh¸ ph¸t triĨn trªn thÕ giíi. Víi t­ c¸ch lµ mét khoa häc t­¬ng ®èi ®éc lËp trong hƯ thèng c¸c KH, XH häc nghiªn cøu qui luËt h×nh thµnh, vËn ®éng vµ ph¸t triĨn mèi quan hƯ gi÷a con ng­êi vµ XH. XH häc kh«ng ngõng tiÕp thu c¸c thµnh tùu cđa c¸c KH kh¸c. Trªn c¬ së ®ã, XH häc cã nhiƯm vơ ph¸t triĨn vµ hoµn thiƯn hƯ thèng kh¸I niƯm, ph¹m trï vµ ph­¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu cđa m×nh. C¬ cÊu XH häc – c¸c cÊp ®é nghiªn cøu cđa c¬ cÊu XH häc. C¬ cÊu XH häc. C¨n cøvµo ®èi t­ỵng nghiªn cøu cđa XH häc, th× c¸c qui luËn chung vỊ sù ph¸t triĨn vµ sù ho¹t ®éng cđa XH, sù t¸c ®éng qua l¹I gi÷a c¸c thµnh phÇn cđa c¬ cÊu XH chÝnh lµ c¸I mµ XH häc h­íng vµo ®ã ®Ĩ nghiªn cøu. C¸c nhµ XH häc kh¸c nhau cịng cã nh÷ng c¸ch nh×n c¬ cÊu XH häc kh¸c nhau. Tõ quan ®IĨm t­¬ng quan, ng­êi ta quan niƯm cã 3 møc ®é nghiªn cøu kh¸c nhau: - Nghiªn cøu c¬ cÊu tỉng thĨ XH. Tõ tÝnh chÊt, ®Ỉc ®IĨm cđa c¸c h×nh th¸I XH mµ chia thµnh XH n« lƯ, XH ph«ng kiÕn, XHTB ( nghiªn cøu ë cÊp ®é nµy lµ nhiƯm vơ cđa XH häc vÜ m« ). - Nghiªn cøu sù vËn hµnh cđa c¸cc¬ chÕ XH, c¸c tỵp hỵp XH( nhãm, héi, ®oµn, céng ®ång ) trong qu¸ tr×nh qu¶n lý XH. - Nghiªn cøu c¶ ng­êi víi t­ c¸ch lµ con ng­êi XH trong c¸c mèi t­¬ng quan ®ã lµ XH häc vi m«. C¸c nhµXH häc MacxÝt lÊy chđ nghÜa duy v¹t lÞch sư lµm oh­¬ng ph¸p luËn khoa häc, ¸p dơng vµo qu¸ tr×nh nghiªn cøu; lÊy CNXHKH lµm mơc tiªu vµ néi dung nghiªn cøu. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triĨn, XH häc lu«n lu«n cã mèi liªn hƯ bỊn v÷ng c¸c ngµnh KHXH kh¸c vµ tiÕp thu nh÷ng thµnh tùu míi cđa c¸c khoa häc kh¸c lµm phong phĩ thªm néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu cđa m×nh. CÊp ®é nghiªn cøu: - C¨n cø vµo møc ®ä trõu t­ỵng, kh¸I qu¸t cđa tri thøc XH häc ®Ĩ ph©n chia c¬ cÊu XH häc thµnh: + XH häc trõu t­ỵng – lý thuyÕt. + XH häc cơ thĨ – thùc nghiƯm. + XH häc triĨn khai – øng dơng. . XH häc trõu t­ỵng – lý thuyÕt ( Ferdinand Tonnies – nhµ XH häc nmg­êi §øc 1855 – 1936 cßngäi lµ XH häc thuÇn tuý) lµ mét bé phËn XH häc nghiªn cøu mét c¸ch kh¸ch quan, Kh vỊ hiƯn t­ỵng, qu¸ tr×nh XH nh»m ph¸t hiƯn tri thøc míi; x©y dùng lý thuyÕt kh¸I niƯm vµ ph¹m trï XH. . XH häc cơ thĨ – thùc nghiƯm: bé phËn XH häc nghiªn cøu c¸c hiƯn t­ỵng qu¸ tr×nh XH b»ng c¸ch vËn dơng lý thuyÕt, kh¸I niƯm XH häc, c¸c ph­¬ng ph¸p thùc nghiƯm ( c©n, ®o, ®ong, ®Õm ) nh»m kiĨm tra hoỈc chøng minh gi¶ thuyÕt XH häc. . XH häc triĨn khai, øng dơng: bé phËn cđa XH häc, cã nhiƯm vơ vËn dơng c¸c nguyªn lý vµ ý t­ëng XH häc vµo viƯc ph©n tÝch, t×m hiĨu vµ gi¶I quyÕt c¸c t×nh huèng, sù kiƯn hiƯn thùc cđa ®êi sèng XH; nghiªn cøu c¬ chÕ ho¹t ®éng, ®IỊu kiƯn, h×nh thøc biĨu hiƯn cđa c¸c qui luËt Xh häc nhµem chØ ra c¸c gi¶I ph¸p ®­a tri thøc Xh häc vµo cuéc sèng. Ba bé phËn nµy cã mèi quan hƯ biƯn chøng víi nhau. XH häc lý thuyÕt v¹ch ®­êng, x¸c ®Þnh ph¹m vi nghiªn cøu, ®Þnh h­íng lý luËn cho XH thùc nghiƯm XH häc thùc nghiƯm cung cÊp b»ng chøng, sù kiƯn ®Ĩ kiỊm chøng gi¶ thuyÕt ®­ỵc rĩt ra tõ XH häc lý thuyÕt ( tÝnh ®ĩng, sai ). XH häc thùc nghiƯm lµ trung gi÷a XH häc thuÇn tuý vµ XH häc øng dơng. Tøc lµ chØ nh÷ng tri thøc XH häc ®· ®­ỵc kiỊm chøng míi nªu ¸p dơng vµo cuéc sèng. MỈc dï vËy, cßn ph¶I tiÕn hµnh nghiªn cøu øng dơng, triĨn khai tr­íc khi ®­a kÕt qu¶ nghiªn cíu lý luËn vµ thùc nghiƯm vµo thùc tiƠn ®Ĩ sư dơng. - C¨n cø vµo cÊp ®é chung – riªng, bé phËn chÝnh thĨ cđa tri thøc vµ lÜnh vùc nghiªn cøu cđa XH häc, ph©n chia c¬ cÊu hµng ho¸ thµnh 2 bé ph©n. + XH häc ®¹I c­¬ng. + XH häc chuyªn nghµnh ( chuyªn biƯt ) . XH häc ®¹I c­¬ng: nghiªn cøu c¸c qui luËt, tÝnh qui luËt, thuéc tÝnh vµ ®¹c ®IĨm chung nhÊt cđa c¸chiƯn t­ỵng hai qu¸ tr×nh XH dÉn ®Õn XH häc ®¹I c­¬ng cã néi dung nghiªn cøu g¾n víi XH häc vÜ m« vµ XH häc lý thuyÕt. . XH häc chuyªn ngµnh lµ bé phËn cđa XH häc g¾n lý luËn XH häc ®¹I c­¬ng nghiªn cøu c¸c hiªn t­ỵng cđa tõng lÜnh vùc, ho¹t ®éng, khÝa c¹nh, c¸c mỈt cơ thĨ cđa ®êi sèng XH con ng­êi. Hai bé phËn nµy cã mèi quan hƯ biƯn chøng víi nhau. XH häc ®¹I c­¬ng lµ c¬ së lý luËn, ph¸p luËn cho XH häc chuyªn nghµnh. XH häc chuyªn ngµnh cung cÊp b»ng chøng, sè liƯu cơ thĨ, th«ng tin míi cho c«ng t¸c nghiªn cøu cđa XH häc ®¹I c­¬ng, gãp phÇn bỉ xung vµ ph¸t triĨn cho XH häc ®¹I c­¬ng. - C¨n cø vµo qui m«, kÝch cì ( lín, nhá ) cđa hƯ thèng XH, chia c¬ cÊu XH häc thµnh 2 bé phËn: + XH häc vÜ m«. + XH häc vi m«. . XH häc vÜ m« nghiªn cøu c¬ cÊu Xh, thiÕt chÕ XH, t­¬ng t¸c Xh gi÷a c¸c hƯ thèng Xhvµ cđa Xh cã qui m« lín. Mét Xh ®Ỉc thï, mét quèc gia, mét d©n téc, mét chÕ ®é Xh, mét khu vùc trªn thÕ giíi XH häc vÜ m« nghiªn cøu hiƯn t­ỵng, qua trïnh Xh víi t­ c¸ch lµ chÝnh thĨ toµn vĐn. . Xh häc vi m«: nghiªn cøu c¸c qui luËt ph¸t sinh, vËn ®éng vµ oh¸t triĨn cđa nhãm Xh cã qui m« nhá. NgoµI ra cßn nghiªn cøu c¸c qu¸ tr×nh, hiƯn t­ỵng x¶y ra trong nhãm nhá, cịng nh­ hµnh ®éng vµ t­¬ng t¸c Xh gi÷a c¸c c¸ nh©n. Hai bé phËn nµy cã mèi quan hƯ h÷u c¬ víi nhau. Xh häc vi m« cung cÊp c¸c th«ng tin c¬ b¶n, chi tiÕt cho kh¸I qu¸t nghiªn cøu cđa Xh häc vÜ m«. Xh häc vÜ m« lµ nguån ký luËn ®Ĩ kÝch thÝch, vËn dơng XH häc vi m«. - NgoµI ra cßn cã thĨ xem c¬ cÊu Xh häc víi t­ c¸ch lµ mét hƯ thèng c¸c ngµnh XH häc. C¨n cø vµo lo¹I h×nh ho¹t ®éng hay lÜnh vùc c¬ b¶n cđa ®êi sèng Xh chia ra Xh häc kü thuËt, Xh häc chÝnh trÞ, Xh häc v¨n ho¸, Xh häc c«ng nghiƯp C¨n cø vµo khu vùc ®Þa lý – hµnh chÝnh kü thuËt cã Xh häc thµnh thÞ hai Xh häc n«ng th«n nghiªn cøu céng ®ång vµ lèi sèng ë thµnh thÞ hoỈc n«ng th«n. Ph©n tÝch chøc n¨ng chđ yÕu XH häc – nhiƯm vơ cđa XH häc ë VN hiƯn nay. Chøc n¨ng cđa XH häc: Xh häc nh­ c¸c khoa häc kh¸c ®Ịu cã 3 chøc n¨ng c¬ b¶n -Chøc n¨ng nhËn thøc. -Chøc n©­ng thùc tiƠn. -Chøc n¨ng t­ t­ëng. Chøc n¨ng nhËn thøc. ThĨ hiƯn ë 3 ®IĨm: - Thø 1: Xh häc cung cÊp tri høc khoa häc vỊ b¶n chÊt cđa hiƯn thùc Xh vµ con ng­êi . - Thø 2: Xh häc ph¸t hiƯn c¸c qui luËt, tÝnh qui luËt vµ qui chÕ n¶y sinh vµ vËn ®éng vµ ph¸t triĨn cđa c¸c hiƯn t­ỵng, qu¸ tr×nh XH; cđa mçi t¸c ®éng qua l¹I gi÷a con vµ Xh. -Thø 3: Xh häc x©y dùng vµ ph¸t triĨn hƯ thèng c¸c ph¹m trï, kh¸I niƯm, lý thuyÕt vµ ph­¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu. C¸c quan niƯm vỊ chøc n¨ng nhËn thøc cđa Xh häc cã thĨ chia thµnh 3 lo¹I: - Quan niƯm 1: Xh häc cã chøc n¨ng chđ yÕu lµ nhËn thøc Xh thuÇn tuý. Quan niƯm nµy b¾t nguån tõ Xh cđa A. Comte & E. Durheim, tõ KH tù nhiªn vµ chđ nghÜa thùc chøng. Cho r»ng Xh häc ph¶I trë thµnh mét m«n khoa häc thuÇn tuý ®Ĩ ph¸t hiƯn t­ thøc kh¸ch quan, KH, chÝnh x¸c, c«ng b»ng Xh häc cÇn t×m ra c¸c qui luËt, ®­a ra lý thuyÕt vµ x©y dùng c¸c kh¸I niƯm, ph¹m trï; ®ång thõi c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cđa Xh häc ph¶I ®­ỵc kiỊm chøng b»ng thùc hiƯn. - Quan niƯm 2: chøc n¨ng nhËn thøc cđa Xh häc thĨ hiƯn ë viƯc gi¶I nghÜa, ®éng c¬, ý nghÜa cđa c¸c hiƯn t­ỵng, qu¸ tr×nh 2 hµnh ®éng XH. Quan niƯm nµy b¾t nguån t­ KH nh©n vËt, triÕt häc, lÞch sư, nghƯ thuËt, vµ c¸c nghiªn cøu vỊ t«n gi¸o, v¨n ho¸, mµ ®¹I diƯn lµ M. Weber. Cho r»ng mäi hiƯn t­ỵng, qu¸ tr×nh vµ hµnh ®éng Xh lµ ®Ịu cã mơc ®Ých, ý nghÜa vµ gi¸ trÞ nµo ®ã ®èi víi con ng­êi vµ Xh. Ph­¬ng ph¸p nhËn thøc c¬ b¶n lµ quan s¸t trùc tiÕp vµ tham dù vµo sù kiƯn Xh råi m« t¶ l¹I; KÕt qu¶ quan s¸t ph¶I phï hỵp vµ ®ĩng víi g× ®· tr¶I nghiƯm. Quan niƯm nµy cho r»ng Xh häc kh«ng hoµn toµn trung tÝnh vµ tuyƯt ®èi kh¸ch quan v× nã phơ thuéc nhiỊu vµo ý trÝ chđ quan ( lùa chän c©u hái, vÝ dơ nghiªn cøu ) vµ yªu cÇu cđa Xh hoµn c¶nh lÞch sư cơ thĨ. - Quan niƯm 3: b¾t nguån tõ CNDVLS , tõ Xh häc MacxÝt ®ßi hái nhËn thøc Xh häc ph¶I v¹ch ra ®­ỵc c¬ cÊu thùc cđa c¸c qu¸ tr×nh, hiƯn t­ỵng cđa thÕ giíi vËt chÊt cđa tån t¹I XH. Cho r»ng nhËn thøc KH ph¶I dùa trªn lËp tr­êng t­ t­ëng vµ thÕ giíi quan Khcđa CN M¸c – Lª nin. Tri thøc Xh häc ph¶I giĩp con ng­êi nhËn thøc ®­ỵc ph¶I tr¸I, ®ĩng sai gãp phÇn c¶I t¹o ®êi sèng con ng­êi. Tøc lµ c/n¨ng nhËn thøc g¾n liỊn víi c/n¨ng thùc tiƠn vµ t­ t­ëng B. chøc n¨ng thùc tiƠn. C/n¨ng nµy cã mqhƯ biƯn chøng víi c/n nhËn thøc. ®©y lµ 1 trong nh÷ng mơc tiªu cao c¶ cđa xhh, thĨ hiƯn ë sù nç lùc c¶I thiƯn xh vµ cuéc sèng cđa con ng­êi. ®©y kh«ng chØ lµ viƯc vËn dơng ql xhh trong ho¹t ®éng nhËn thøc hiƯn thùc, mµ cßn lµ viƯc gi¶I quyÕt ®ĩng ®¾n, kÞp thêi nh÷ng vÊn ®Ị n¶y sinh trong xh ®Ĩ c¶I thiƯn thùc tr¹ng xh. ®ång thêi cßn ph¶I h­íng tíi dù b¸o nh÷ng g× sÏ xÈy ra vµ ®Ĩ xuÊt kiÕn nghÞ, gi¶I ph¸p ®Ĩ kiĨm so¸t c¸c hiƯn t­ỵng, qu¸ tr×nh xh. Lªnin nãi vỊ c/n¨ng cđa xhh: “kh«ng ph¶I chØ ®Ĩ gi¶I thÝch qu¸ khø mµ cßn dù kiÕn t­¬ng lai 1 c¸ch m¹nh d¹n vµ thùc hiƯn dù kiÕn Êy b¼ng 1 hµnh ®éng dịng c¶m”. VD : c¸c c«ng tr×nh KH sư dơng c¸c p/p¸p, thuËt ng÷, k/niƯm xhh ®Ĩ n/c c¸c v®Ị xh trong thêi k× ®ỉi míi ë n­íc ta. C¸c n/c nµy ®· cung cÊp th«ng tin, b»ng chøng lµm luËn chøng KH cho viƯc tiÕp tơc ®ỉi míi vµ hoµn thiƯn c¸c chÝnh s¸ch KT-XH. Trong qu¸ tr×nh thùc hiƯn c/n¨ng thùc tiƠn, c¸c k/niƯm, lý thuyÕt vµ p/p n/c cđa xh cịng ®­ỵc kiĨm nghiƯm ®Ĩ sưa ®ỉn vµ dÇn dÇn hoµn chØnh. C. Chøc n¨ng t­ t­ëng. (rÊt quan träng ®èi víi KHXH). C/n nµy thĨ hiƯn ë chç xhh m¸c xÝt trang bÞ thÕ giíi quan KH cđa CN M¸c-Lªnin, CNDVLS, gi¸o dơc t­ t­ëng Hå ChÝ Minh, n©ng cao, lý t­ỵng XHCN vµ tinh thÇn c¸ch m¹ng phÊn ®Êu ®Õn cïng cho CNXH .xhh m¸c xÝt kh«ng chØ trau dêi thÕ giíi qua vµ t­ t­ëng M-Ln mµ cßn h×nh thµnh vµ p/tr p/p t­ duy ng/c KH vµ kh¶ n¨ng suy xÐt phª ph¸n.(phª ph¸n c¸c trµo l­u, t­ t­ëng sai tr¸I, kh«ng lµnh m¹nh trong xh; c«ng khai b¶o vƯ lỵi Ých vµ sù nghiƯp c¶I t¹o, x©y dùng xh theo ®Þnh h­íng XHCN). C/n¨ng t­ t­ëng cã qhƯ h÷u c¬ víi c/n nhËn thøc vµ thùc tiƠn. C¸c q/luËt tri thøc xh chØ cã ý nghÜa KH vµ nh©n v¨n ch©n chÝnh khi h­íng tíi phơc vơ lỵi Ých vµ sù nghiƯp cđa nh©n d©n trong qu¸ tr×nh x©y dùng 1 xh c«ng b»ng, v¨n minh. TÝnh t­ t­ëng, tÝnh ®¶ng, triÕt häc cđa xhh M¸c-Lªnin trë nªn thuyÕt phơc, hiƯn thùc h¬n khi ®­ỵc h×nh thµnh vµ p/tr trªn c¬ së c¸c qluËt vµ ph¹m trï KH. Tãm l¹I, c/n t­ t­ëng cđa xhh M-L ®ãng vai trß kim chØ nam ®Þnh h­íng nhËn thøc vµ ho¹t ®éng thùc tiƠn cho n/c xhh. #NhiƯm vơ xhh ë VN hiƯn nay: xhh cã 3 nhiƯm vơ chÝnh : ng/c lý luËn, ng/c thùc nghiƯm, ng/c øng dơng. -Nghiªn cøu lý luËn: f¶I XD & p/tr hƯ thèng c¸c k/niƯm, f¹m trï lý thuyÕt KH riªng, ®Ỉc thï of KHXHH ë VN. NhiƯm vơ h×nh thµnh vµ p/tr c«ng t¸c n/c lý luËn ®Ĩ cđng cè bé m¸y kh¸I niƯm võa t×m & tÝch luü trÝ thøc tÝn tíi p/tr nh¶y vät vỊ chÊt trong lý luËn & p/tr n/c, trong hƯ thèng k/niƯm & tri thøc KH. Cßn h­íng tíi h×nh thµnh & p/tr hƯ th«ng lý luËn ,p/p luËn n/c & tỉ chøc n/c 1c¸ch c¬ b¶n, hƯ thèng vỊ nh÷ng vÊn ®Ị lý luËn & thùc tiƠn nh»m ®¸p øng yªu cÇu p/tr KT, XH of ®Êt n­íc ta. -Nghiªn cøu thùc nghiƯm: tiÕn hµnh nghiªn cøu thùc nghiƯm ®Ĩ: KiĨm nghiƯm, chøng minh gi¶ thuyÕt KH. Ph¸t hiƯn b»ng chøng vµ vÊn ®Ị míi lµm c¬ së choviƯc sưa ®ỉi, p/tr vµ hoµn thiƯn k/niƯm, lý thuyÕt vµ p/p luËn n/c. kÝch thÝch & h×nh thµnh t­ duy xhh. NgoµI ra cßn h­íng tíi v¹ch ra c¬ chÕ ®IỊu kiƯn ho¹t ®éng vµ h×nh thøc biĨu hiƯn of c¸c quy luËt xhh lµm c¬ së ®Ĩ ®­a tri thøc KH vµo cuéc sèng. Nghiªn cøu thùc nghiƯm lµ cÇu nèi gi÷a lý luËn vµ thùc tiƠn. Thùc hiƯn nhiƯm vơ nµy, tr×nh ®é lý luËn vµ kÜ n¨ng n/c of c¸c nhµ xhh cịng ®­ỵc n©ng lªn. #Nghiªn cøu øng dơng: n/c øng dơng h­íng tíi viƯc ®Ĩ ra c¸c gi¶I ph¸p vËn dơng nh÷ng ph¸t hiƯn of ng/c lý luËn vµ thùc nghiƯm p/tr ho¹t ®éng thùc tiƠn .®Ĩ theo kÞp tr×nh ®é of thÕ giíi, mơc tiªu cđa chung ta lµ ®I t¾t ®ãn ®Çu , do ®ã c¸c nhµ xhh cÇn ®Èy m¹nh n/c øng dơng ®Ĩ rĩt ng¾n kho¶ng c¸ch gi÷a 1 bªn lµ trÝ thøc lý luËn, thùc nghiƯm vµ 1 bªn lµ ho¹t ®éng thùc tiƠn vµ cuéc sèng of coc ng­êi. C¨c cø vµo ®­êng lèi, chÝnh s¸ch p/tr KT-XH of ®¶ng vµ nhµ n­íc, nhÊt lµ chiÕn l­ỵc ®×nh h­íng p/tr KH-c«ng nghƯ , gi¸o dơc trong thêi kú c«ng nghƯp ho¸, hiƯn ®¹I ho¸ ®Êt n­íc, xhh cÇn n/c vµ tham gia gi¶I quyÕt c¸c khÝa c¹nh of c¸c vÊn ®Ị liªn quan tíi. - chđ nghÜa M-L, t­ t­ëng Hå ChÝ Minh vµ con ®­êng ®I lªn CNXH ofVN. - Sù nghiƯp c«ng nghiƯp ho¸ vµ hiƯn ®¹I ho¸ ®Êt n­íc. - BiÕn ®ỉi c¸c giai cÊp, tÇng líp XH. - C¸c chÝnh s¸ch b¶o ®¶m tiÕn bé xh vµ c«ng b»ng xh. - x©y dùng nỊn v¨n ho¸ tiªn tiÕn ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc. - T¨ng c­êng vai trß l·nh ®¹o vµ søc chiÕn ®Êu of ®¶ng. - x©y dùng nhµ n­íc ph¸p quyỊn cđa d©n, do
Tài liệu liên quan