Tài liệu ôn thi môn xã hội học đại cương

1.XH học là gì? Trình bày đối tượng nghiên cứu của XH học và mqhệ giữa XH học với các KH XH khác. A. xã hội học là gì? #Khái niệm: - xét về mặt thuật ngữ, nhiều nhà nghcứu cho rằng XH học bằng SocietaS ( gốc la tinh) và LogoS( gốc hi laS) có nghĩa là học thuyết trên n/c . Như vậy xhh được hiểu là học thuyết về XH, nghcứu XH. - Xét về mặt ls, Auguste Conte (1798-1857-pháp) đã công khai sinh ra môn KH về các qluật cùa xh với tên gọi là “XHH”. Theo đó xxh được mô tả như 1 hệ thống hoàI chỉnh có cấu trúc xđ (các tập hợp, nhóm, tổng hợp.) được tổ chức và vận hành theo các thiết chế, luôn vận đg, biến đổi có tính ql. Sao đó các nhà xhh khác đã p/triển, n/cứu các vấn đề trong đ/s xh làm cho xhh ngày càng p/tr và phong phú hơn. - Ngày nay, xhh được đinh nghĩa như sau: xhh là 1 KH thuộc các KH xh chuyên n/c các ql ,tinh ql ,các đ/đIểm, các tính chất, các cơ chế nảy sinh, vận/đ, biến đổi và mqhệ giữa con người và con người. - Theo 1số nhà xhh Xô Viết trước đây thì xhh Mác Xít là KH về các ql phổ biến và đặc thù cùa sự v/đg và p/triển cùa các hệ thống xh x/định; là KH về các cơ chế h/đ và các h/thức biểu hiện cùa ql đó trong h/đ cùa các cá nhân, tập đoàn xh, g/c,d/tộc.

doc24 trang | Chia sẻ: tranhoai21 | Lượt xem: 1329 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tài liệu ôn thi môn xã hội học đại cương, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1.XH học là gì? Trình bày đối tượng nghiên cứu của XH học và mqhệ giữa XH học với các KH XH khác. A. xã hội học là gì? #Khái niệm: - xét về mặt thuật ngữ, nhiều nhà nghcứu cho rằng XH học bằng SocietaS ( gốc la tinh) và LogoS( gốc hi laS) có nghĩa là học thuyết trên n/c . Như vậy xhh được hiểu là học thuyết về XH, nghcứu XH. - Xét về mặt ls, Auguste Conte (1798-1857-pháp) đã công khai sinh ra môn KH về các qluật cùa xh với tên gọi là “XHH”. Theo đó xxh được mô tả như 1 hệ thống hoàI chỉnh có cấu trúc xđ (các tập hợp, nhóm, tổng hợp..) được tổ chức và vận hành theo các thiết chế, luôn vận đg, biến đổi có tính ql. Sao đó các nhà xhh khác đã p/triển, n/cứu các vấn đề trong đ/s xh làm cho xhh ngày càng p/tr và phong phú hơn. - Ngày nay, xhh được đinh nghĩa như sau: xhh là 1 KH thuộc các KH xh chuyên n/c các ql ,tinh ql ,các đ/đIểm, các tính chất, các cơ chế nảy sinh, vận/đ, biến đổi và mqhệ giữa con người và con người. - Theo 1số nhà xhh Xô Viết trước đây thì xhh Mác Xít là KH về các ql phổ biến và đặc thù cùa sự v/đg và p/triển cùa các hệ thống xh x/định; là KH về các cơ chế h/đ và các h/thức biểu hiện cùa ql đó trong h/đ cùa các cá nhân, tập đoàn xh, g/c,d/tộc. B. đối tượng n/cứu cùa xhh. - ĐTNC cùa xhh là xh loàI người trong đó các QHXH (ttxh) được biểu hiện thông qua các hành vi xh giữa người và người hay nói 1 cách khác là n/c mqh hữu cơ, sự a/h lẫn nhau, qhệ biện chứng giữ 1 bên là con người với tư cách cá nhân, nhómvà 1 bên là xh với tư cách là hệ thống xh, cơ cấu xh. - Nói 1 cách hình ảnh ,vấn để k phảI là ở chỗ làm cho con người và xh ngày càng xa nhau hay nhập lạI làm 1 về mặt lí luận và p/p luận xhh vấn đề là làm sao chỉ ra ql, tính ql, thuộc tính, đ/đIểm cũng như cơ chế ,hình thức,đk cùa sự hình thành ,v/đ và p/triển mqh tắc động qua lạI giữa con người và xh. - Xét trong tiến trình p/ triển cùa xhh, các vấn đề kép: “con người-xh”, “hành động xh-cơ cấu xh”, “vĩ mô-vi mô”, “chủ quan-kquan”, “chủ thể-khách thể”, “tự nhiên-xh”là trọng tâm trong n/c xhh. - Có thể nói ĐTNC của xh nói 1 cách kháI quát là hành vi xh của con người . chúng ta chỉ có thể hiểu rõ h/vi xh trên cơ sở làm rõ được mối tỷ quan giữa người-người trong các nhóm trong cộng đồng xh dựa trên các dấu hiệu đặc trưng. đồng thời xhh n/c sự tương tắc giữa các nhóm và các cộng đồng xh khác nhau để phát hiện ra tính ql chi phối các qhệ, các mối liên hệ tạo thành hệ thống tổng thể, hoàn chỉnh của xh. c. Quan hệ giữa xhh với các KH khác. # Quan hệ giữa xhh và triết học. - Triết học là KH n/c ql quan trọng nhất của tự nhiên, xh và tư duy. Qhệ giữa xhh & triết học là qh giữa KH cụ thể với thế giới quan KH.Triết học M-LN là nền tảng thế giới quan, là cơ sở p/pháp luận n/c của xhh mác xít. Xhh mác xít vdụng CNDVLS & phép BCDV làm công cụ lí luận sắc bén để n/c & cảI thiện mqh giữa con người & xh. - Trong qh này cần tránh 2 quan niệm của trợ p/tr của xhh: + Quan đIểm 1: xhh là 1 bộ phận của triết học: chẳng hạn quan đIểm này đã đồng nhất n/c lí luận xhh với CNDVLS trong việc giảI thích đ/s xh. Làm gián đoạn việc kế thừa, vdụng & p/tr 1 cách sáng tạo các tư tưởng , k/n & p/p luận xh có Cac Mác & Angghen, Lênin đã nêu ra từ thế kỷ 19-nay. + Quan đIểm 2: đặt xhh biệt lập hay đối lập với triết học .xhh không có mlhệ đáng kể gì với triết học . thực chất của quan niệm này cố tình làm ngơ trước 1 thực tế là xhh bao giờ cũng có tính triết học. Nó được thể hiện ở chỗ xhh tìm hiểu bản chất của các sự vật hiện tượng trong triết học & xh & nhận thức ql chung của vận/đg p/tr con người & xh , lý thuyết xhh của Mác là 1sv. Tính triết học trong xhh gắn liền với thế giới quan , tự tư tưởng và tính g/c. - Mqhệ xhh-triết học bằng biện chứng. Các n/c xhh cung cấp những thông tin và phát hiện các vấn đề, bầng chứng mới làm phong phú kho tàng tri thức và p/p luận triết học. Trên cơ sở nắm vững tri thức xhh ta có thể vdụng 1 cách sáng tạo tri thức triết học vào hđ thực tiến CM. # Quan hệ xhh-tâm lý học và lịch sử học. XHH không bị TL học lấn áp vì xhh không tập trung n/c về cá nhân , hành vi xh và về hoạt đg TL của con người. Xhh không bị lịch sử học bao hàm vì xh không tập trung n/c các sự kiện LSXH cụ thể. Xhh cũng không phảI là “KH nửa nọ, nửa kia.(tức vừa n/c con người, vừa nghiên cứu XH một cách biệt lập). XH học có mối liên chặt chẽ với tấm lý học và lịch sử học. Các nhà xã hội học có thể vận dụng cách tiếp cận tâm lý học để xem xét hành động xã hội với tư cách là hoạt động cảm tính, có đối tượng và mục đích. XH học có thể quán triệt quan đIểm lịch sử trong việc đánh gía tác động của hoàn cảnh, đIều kiện XH đối với con người. ( phân tích yếu tố “ thời gian XH ”) khi giảI thích những thay đổi XH trong đời sống con người. # Quan hệ XH học – kt học. Kinh tế học nghiên cứu quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ. XH học nghiên cứu hoàn cảnh văn hoá, cách tổ chức XH 2 quan hệ XH của các hiện tượng, qúa trình KT. 2 khoa học này cùng vận dụng những kháI niệm phạm trù hai lý thuyết thichs hợp với đối tượng nghiên cứu của mình. Ví dụ: lý thuyết trao đổi, kháI niệm thị trường trong kinh tế học được sử dụng trong nghiên cứu XH học. KháI niệm mạng lưới XH, vị thế XH, hành động XH trong XH học được các nhà kinh tế học quan tâm. Mối quan hệ XH học và kinh tế học phát triển theo 3 xu hướng tạo nên 3 lĩnh vực khoa học liên ngành. - KT hoch XH rất gần với KT học CT. - XH học – KT - Lĩnh vực nghiên cứu KT và XH. XHh KT là chuyên ngành Xhh nghiên cứu mối quan hệ giữa xã hội học kinh tế giữa con người và KT. KT học giúp cho XH học cách thực tiếp nhận, mô hình hoá, tư duy rõ ràng, logic, chặt chẽ và định lượng. # Quan hệ XH học – nhân chúng học. Nhân chúng học nghiên cứu so sánh XH loàI người từ lúc xuất hiện đến giai đoạ phát triển hiện nay. Nhất là nhân chúng hoch XH ( nhân chúng học văn hoa ) nghiên cứu đời sống XH của các cộng đồng, dân tộc ( văn hoá và cơ cấu XH của các XH ) dẫn đến có mốc liên quan gần, chặt chẽ nhất vớiXH học. Nhân chúng học tìm hiểu các xã hội sơ khai hoặc tiền hiện đạI; XH học chủ yếu quan tâm đến XH hiện đạI dẫn đến nhiều kháI niệm và phương thức nghiên cứu quan trọng của XH học bắt nguồn và phát triển trong nhân chủng học. Ví dụ: KháI niệm văn hoá được sử dụng lần đầu tiên tong công trình nghiên cứu của nhà nhân chủng học ngươì Anh. Edửad Tylor. XH học cũng có tác động trử lạI đối với nhân chủng học về mặt phương pháp luận nghiên cứu. Ví dụ: vận dụng lý thuyết của Durkhiem về vai trò của cơ cấu XH, chức năng của các thiết chế XH, nhà nhân chủng học người Anh Radcliffe – Brown đã lý giảI sự giống và khác nhau giữa các XH cụ thể đặc thù. # Quan hệ XH học va luật. Luật là hệ thống các chuẩn mực và quy tắc hành động do cơ quan có thầm quyền chính thức đưa ra. Các nhà XHH rất quan tâm nghiên cứu luật vì nó có tác dụng quuy định và kiểm soát XH đối với hành động và quan hệ XH. VD: Durkheim cho rằng hệ thống thiết chế luật pháp phát triển với sự tiến hoá từ XH đoàn kết có học tới XH đoàn kết hữu cơ. Có thể vận dụng lí thuyết XHH để phân tích sự phát triển của hệ thống pháp luật cũng như mối quan hệ giữa pháp luật và cơ cấu XH. VD: Theo Marx, hệ thống pháp luật Tư Sản là một bộ phận của nhà nước Tư Sản , là công cụ áp bức giai cấp các nhà XHH rất quan tâm tới vai trò của pháp luật đối với XH cũng nhuư xem xét, đánh giá ảnh hưởng qua lạI giữa hệ thống luật pháp và hệ thống XH. VD: Weber cho rằng luật pháp là 1 lực lượng đoàn kết, tập hợp và biến đổi XH. # Quan hệ XHH- Khoa học chính trị : Khoa học chính trị chủ yếu nghiên cứu quyền lực và sự phân chia quyền lực trong XH. Trong khi chính trị học chú trọng phân tích cơ chế hoạt động và bộ máy quyền lực thì XHH tập trung nghiên cứu mối liên hệ giữa các tổ chức , thiết chế chính trị và cơ cấu XH. XHH và chính trị học có mối quan hệ chặt chẽ trong việc cùng vận dụng các lí thuyết , kháI niệm và phương pháp chung. Phương pháp phỏng vấn, đIều tra dư luận XH và phân tích nội dung được áp dụng cho hai khoa học. Khi các nhà XH học nghiên cứu lĩnh vực chính trị nên đã giúp hình thành ngành XH học chính trị khá phát triển trên thế giới. Với tư cách là một khoa học tương đối độc lập trong hệ thống các KH, XH học nghiên cứu qui luật hình thành, vận động và phát triển mối quan hệ giữa con người và XH. XH học không ngừng tiếp thu các thành tựu của các KH khác. Trên cơ sở đó, XH học có nhiệm vụ phát triển và hoàn thiện hệ thống kháI niệm, phạm trù và phương pháp luận nghiên cứu của mình. Phân tích chức năng chủ yếu XH học – nhiệm vụ của XH học ở VN hiện nay. Chức năng của XH học: Xh học như các khoa học khác đều có 3 chức năng cơ bản -Chức năng nhận thức. -Chức nâưng thực tiễn. -Chức năng tư tưởng. Chức năng nhận thức. Thể hiện ở 3 đIểm: - Thứ 1: Xh học cung cấp tri hức khoa học về bản chất của hiện thực Xh và con người . - Thứ 2: Xh học phát hiện các qui luật, tính qui luật và qui chế nảy sinh và vận động và phát triển của các hiện tượng, quá trình XH; của mỗi tác động qua lạI giữa con và Xh. -Thứ 3: Xh học xây dựng và phát triển hệ thống các phạm trù, kháI niệm, lý thuyết và phương pháp luận nghiên cứu. Các quan niệm về chức năng nhận thức của Xh học có thể chia thành 3 loạI: - Quan niệm 1: Xh học có chức năng chủ yếu là nhận thức Xh thuần tuý. Quan niệm này bắt nguồn từ Xh của A. Comte & E. Durheim, từ KH tự nhiên và chủ nghĩa thực chứng. Cho rằng Xh học phảI trở thành một môn khoa học thuần tuý để phát hiện tư thức khách quan, KH, chính xác, công bằng Xh học cần tìm ra các qui luật, đưa ra lý thuyết và xây dựng các kháI niệm, phạm trù; đồng thừi các kết quả nghiên cứu của Xh học phảI được kiềm chứng bằng thực hiện. - Quan niệm 2: chức năng nhận thức của Xh học thể hiện ở việc giảI nghĩa, động cơ, ý nghĩa của các hiện tượng, quá trình 2 hành động XH. Quan niệm này bắt nguồn tư KH nhân vật, triết học, lịch sử, nghệ thuật, và các nghiên cứu về tôn giáo, văn hoá, mà đạI diện là M. Weber. Cho rằng mọi hiện tượng, quá trình và hành động Xh là đều có mục đích, ý nghĩa và giá trị nào đó đối với con người và Xh. Phương pháp nhận thức cơ bản là quan sát trực tiếp và tham dự vào sự kiện Xh rồi mô tả lạI; Kết quả quan sát phảI phù hợp và đúng với gì đã trảI nghiệm. Quan niệm này cho rằng Xh học không hoàn toàn trung tính và tuyệt đối khách quan vì nó phụ thuộc nhiều vào ý trí chủ quan ( lựa chọn câu hỏi, ví dụ nghiên cứu ) và yêu cầu của Xh hoàn cảnh lịch sử cụ thể. - Quan niệm 3: bắt nguồn từ CNDVLS , từ Xh học Macxít đòi hỏi nhận thức Xh học phảI vạch ra được cơ cấu thực của các quá trình, hiện tượng của thế giới vật chất của tồn tạI XH. Cho rằng nhận thức KH phảI dựa trên lập trường tư tưởng và thế giới quan Khcủa CN Mác – Lê nin. Tri thức Xh học phảI giúp con người nhận thức được phảI tráI, đúng sai góp phần cảI tạo đời sống con người. Tức là c/năng nhận thức gắn liền với c/năng thực tiễn và tư tưởng B. chức năng thực tiễn. C/năng này có mqhệ biện chứng với c/n nhận thức. đây là 1 trong những mục tiêu cao cả của xhh, thể hiện ở sự nỗ lực cảI thiện xh và cuộc sống của con người. đây không chỉ là việc vận dụng ql xhh trong hoạt động nhận thức hiện thực, mà còn là việc giảI quyết đúng đắn, kịp thời những vấn đề nảy sinh trong xh để cảI thiện thực trạng xh. đồng thời còn phảI hướng tới dự báo những gì sẽ xẩy ra và để xuất kiến nghị, giảI pháp để kiểm soát các hiện tượng, quá trình xh. Lênin nói về c/năng của xhh: “không phảI chỉ để giảI thích quá khứ mà còn dự kiến tương lai 1 cách mạnh dạn và thực hiện dự kiến ấy bẳng 1 hành động dũng cảm”. VD : các công trình KH sử dụng các p/páp, thuật ngữ, k/niệm xhh để n/c các vđề xh trong thời kì đổi mới ở nước ta. Các n/c này đã cung cấp thông tin, bằng chứng làm luận chứng KH cho việc tiếp tục đổi mới và hoàn thiện các chính sách KT-XH. Trong quá trình thực hiện c/năng thực tiễn, các k/niệm, lý thuyết và p/p n/c của xh cũng được kiểm nghiệm để sửa đổn và dần dần hoàn chỉnh. C. Chức năng tư tưởng. (rất quan trọng đối với KHXH). C/n này thể hiện ở chỗ xhh mác xít trang bị thế giới quan KH của CN Mác-Lênin, CNDVLS, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng cao, lý tượng XHCN và tinh thần cách mạng phấn đấu đến cùng cho CNXH .xhh mác xít không chỉ trau dời thế giới qua và tư tưởng M-Ln mà còn hình thành và p/tr p/p tư duy ng/c KH và khả năng suy xét phê phán.(phê phán các trào lưu, tư tưởng sai tráI, không lành mạnh trong xh; công khai bảo vệ lợi ích và sự nghiệp cảI tạo, xây dựng xh theo định hướng XHCN). C/năng tư tưởng có qhệ hữu cơ với c/n nhận thức và thực tiễn. Các q/luật tri thức xh chỉ có ý nghĩa KH và nhân văn chân chính khi hướng tới phục vụ lợi ích và sự nghiệp của nhân dân trong quá trình xây dựng 1 xh công bằng, văn minh. Tính tư tưởng, tính đảng, triết học của xhh Mác-Lênin trở nên thuyết phục, hiện thực hơn khi được hình thành và p/tr trên cơ sở các qluật và phạm trù KH. Tóm lạI, c/n tư tưởng của xhh M-L đóng vai trò kim chỉ nam định hướng nhận thức và hoạt động thực tiễn cho n/c xhh. #Nhiệm vụ xhh ở VN hiện nay: xhh có 3 nhiệm vụ chính : ng/c lý luận, ng/c thực nghiệm, ng/c ứng dụng. -Nghiên cứu lý luận: fảI XD & p/tr hệ thống các k/niệm, fạm trù lý thuyết KH riêng, đặc thù of KHXHH ở VN. Nhiệm vụ hình thành và p/tr công tác n/c lý luận để củng cố bộ máy kháI niệm vừa tìm & tích luỹ trí thức tín tới p/tr nhảy vọt về chất trong lý luận & p/tr n/c, trong hệ thống k/niệm & tri thức KH. Còn hướng tới hình thành & p/tr hệ thông lý luận ,p/p luận n/c & tổ chức n/c 1cách cơ bản, hệ thống về những vấn đề lý luận & thực tiễn nhằm đáp ứng yêu cầu p/tr KT, XH of đất nước ta. -Nghiên cứu thực nghiệm: tiến hành nghiên cứu thực nghiệm để: Kiểm nghiệm, chứng minh giả thuyết KH. Phát hiện bằng chứng và vấn đề mới làm cơ sở choviệc sửa đổi, p/tr và hoàn thiện k/niệm, lý thuyết và p/p luận n/c. kích thích & hình thành tư duy xhh. NgoàI ra còn hướng tới vạch ra cơ chế đIều kiện hoạt động và hình thức biểu hiện of các quy luật xhh làm cơ sở để đưa tri thức KH vào cuộc sống. Nghiên cứu thực nghiệm là cầu nối giữa lý luận và thực tiễn. Thực hiện nhiệm vụ này, trình độ lý luận và kĩ năng n/c of các nhà xhh cũng được nâng lên. #Nghiên cứu ứng dụng: n/c ứng dụng hướng tới việc để ra các giảI pháp vận dụng những phát hiện of ng/c lý luận và thực nghiệm p/tr hoạt động thực tiễn .để theo kịp trình độ of thế giới, mục tiêu của chung ta là đI tắt đón đầu , do đó các nhà xhh cần đẩy mạnh n/c ứng dụng để rút ngắn khoảng cách giữa 1 bên là trí thức lý luận, thực nghiệm và 1 bên là hoạt động thực tiễn và cuộc sống of coc người. Căc cứ vào đường lối, chính sách p/tr KT-XH of đảng và nhà nước, nhất là chiến lược đình hướng p/tr KH-công nghệ , giáo dục trong thời kỳ công nghệp hoá, hiện đạI hoá đất nước, xhh cần n/c và tham gia giảI quyết các khía cạnh of các vấn đề liên quan tới. - chủ nghĩa M-L, tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường đI lên CNXH ofVN. - Sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đạI hoá đất nước. - Biến đổi các giai cấp, tầng lớp XH. - Các chính sách bảo đảm tiến bộ xh và công bằng xh. - xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. - Tăng cường vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu of đảng. - xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân. - P/tr nền KT hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý of nhà nước ,theo con đường XHCN. 6. Nêu những đóng góp của Karl Marx (1818-1883) đối với sự ra đời và phát triển của xhh nói chung và xhh Macxít nói riêng. “các nhà triết học cho tới nay mới chỉ giảI thích thế giới, vấn đề là biến đổi thế giới”. #Tác giả: K-Marx. Nhà tiết học và nhà KT học người Đức, nhà lý luận của phong trao công nhân thế giới, nhà sáng lập chủ nghĩa cộng sản KH. Ông sinh năm 1818 tạI Treves và mất năm 1883 ở London. Ông là bản của Friedrich Engels, 2 người là bạn chiến đấu thân thiết của nhau cùng viết “Tuyên ngôn của ĐCS” và cùng hoàn thiện học thuyết Mary. Họ thấy quan đIểm of ông phản ánh sâu sắc những biến động of thế kỉ 19 với các cuộc CMCT, công nghiệp hoá và CNTB đang làm tan rã chế độ PK, trật tự xh tồn tạI ngàn nẳm tươcs đó. Với tư cách là nhà KHXH, ông đã phân tích sự vận động of xh và CNTB về mặt lý luận và chỉ ra qluật p/tr lịch sử of xh trên thế giới. Và phát kiến lý luận qun trọng nhất của Marx như Engels đánh giá là lý luận về giá trị thặng dư và CNDVLS -ông chuyển hẳn từ CNDuy tâm sang CNDVật, người dân chủ sang người cộng sản. các tác phẩm vĩ dụ: bộ tư bản, tuyên ngôn của ĐCS, bản tảo KT-triết học,hệ tư tưởng Đức, gia đình thần thành. #CNDVLS, lý luận và phương pháp luận XHH Marx: CNDVLS đực các nha xhh macxits coi là xhh đai cương macxits, trong đó thể hiện ở lý luận xhh và p/p luận xhh of Marx. Các tác phẩm of ông chứa đựng hệ thống lý luận xhh hoàn chỉnh, cho phép vận dụng để n/c bất kì xh nào. cùng với H. Spencer, E. Durkheim, M. Weber ông là người đặt nền móng p/tr xhh hiện đạI. Xuất phát đIểm of CNDVLS là việc phân tích các quá trình LSXH từ góc độ hoạt động vật chất of con người, từ gói độ cơ sở KT of XH, từ qua đIểm “tồn tạI xh quyết định ý thức xh” khi n/c xh, CNDVLS xem xét xh với tư cách là cơ cấu xh (hệ thống xh). Xh được hiểu là 1 chính thể gồm các bộ phận có mối liên hệ qua lạI với nhau, ( giai cấp, thiết chế, các chuẩn mực giá trị, văn hoá, ). Nhất cả khi nghiên cứu XHTB Marx đặc biệt chú trọng tới cơ cấu giai cấp và chỉ ra đối kháng với nhau về mặt lợi ích là giai cấp tư sản và vô sản. CNDVLS xem biến đổi Xh là thuộc tính vốn có của mọi XH bởi vì con người không ngừng làm ra lịch sử trong quá trình hoạt động nhằm thoả mãn các nhu cầu ngày càng tăng lên của mình. ĐIều này đòi hỏi nghiên cứu XH phảI hướng vào việc chỉ ra được nguồn gốc biến đổi Xh trong lòng Xh đó. Theo ông,chính sưh tác động qua lạI, mâu thuẫn hai đối khánggiữa các bộ phận của XH chính là nguồn gốc của phát triển XH. Ví dụ: Marx chỉ rs rằng CĐPK mang trong mình, các quan hệ XH tất yếu dẫn đến sự ra đời của CNTB. Trong luận đIểm của CNDV biện chứng, Marx cho rằng sự vận động, biến đổi XH tuân theo các qui luật mà con người có thể nhận thức được. Và do đó con người cũng có khả năng vận dạng các qui luật đã nhận thức được để cảI tạo XH phù hơpj với lợi ích của mình. Theo qui luật lịch sử, XH phát triển từ cơ cấu XH đơn giản đến phức tạp; nhiệm vụ của lý luận và pháp luận khoa học XH là chỉ ra những đIều kiện giúp con người nhận thức được lợi ích giai cấp của mình, để từ đó đoàn kết và tổ chức đấu tranh cách mạng nhằm xoá bỏ trật tự XH cũ, XD trật tự XH mới văn minh, tiến bộ,công bằng hơn cho XH. Việc vận dụng CNDVLS với tư cách là cơ sở lý luận và phườn pháp luận trong XH học đòi hỏi nghiên cứu XH học phảI tập trung phân tích mối quan hệ giữa con người và XH. Con người bị qui định bởi các đIều kiện sống vật chất và con người tác động trở lạI ra sao # Quan niệm về bản chất của XH học con người. Bản chất của XH học con người bắt nguồn từ trong quá trình SX thực của XH, từ trong hoạt động SX ra của cảI, vật chất ( tiền đề kinh tế ). Thể hiện: +Đối với động vật: con người phảI tự SX ra các phương tiện để tồn tạI à để sống. Do vậy bản chất của con người và XH đều bị qui định bởi hoạt động SX ra của cảI, vật chất. Nghiên cứu XH học cần phân tích các cách tổ chức mối quan hệ giữa con người với con người, con người với XH tòn việc SX ra phương tiện giúp con người và XH sinh tồn và phát triển. + Cao hưn thế, con người không ngừng tạo ra các nhu cầu mới, cao hơn. Trong “ Bản thảo KT học và triết học ” ( 1844 ), Marx cho rằng LĐSX là một quá trình kép nhằm: - Thoả mãn các nhu càu vật chất. - Bộc lộ năng lực sáng tạo đặc thù của con người. Nhưng trong XH có giai cấp, chế độ bóc lột và sự tha hoá vốn có của phân công lao động không cho phép con người tự do biểu hiện các nâưng lực người của mình. Phân tích này đưa ra ý tưởng cho XH học: cần vạch ra những cơ chế, đIều kiện XH cản trở hay thúc đẩy phát triển những năng lực phẩm chất của con người trong quá trình lao động XH. - Sản xuất phụ thuộc vào phân công LĐ. Theo ông, ở mọi xh, phân công LĐ đều dựa vào hình thức sở hữu tư nhân về TLSX (đất đai, máy móc, tư bản), chính sở hữu tư nhân về TLSX sản sinh ra cơ cấu phận tầng xh gồm: g/c hay nhóm người làm chủ sở hữu TLSX thống trị và bóc lột. Các nhóm hay g/c còn lạI trong xh. Trong
Tài liệu liên quan