Chương 2 Đại số Boole & các cổng luận lý

• Đại số Boole được thế giới biết đến lần đầu tiên bởi George Boole qua tác phẩm “An Investigation of the Laws of Thought” vào năm 1854 • Các hằng và biến Boole chỉ được mang 2 giá trị 0 hoặc 1 ( LOW / HIGH ) – Các biến Boole biểu diễn cho một khoảng điện áp trên đường dây hoặc tại ngõ nhập/ngõ xuất của mạch – Giá trị 0 hoặc 1 được gọi là mức luận lý (logic level)

pdf34 trang | Chia sẻ: lylyngoc | Lượt xem: 1641 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Chương 2 Đại số Boole & các cổng luận lý, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
2012 dce Khoa KH & KTMT BK TP.HCM ©2012, CE Department Bộ môn Kỹ Thuật Máy Tính 2012 dce Tài liệu tham khảo • “Digital Systems, Principles and Applications”, 8th/5th Edition, R.J. Tocci, Prentice Hall • “Digital Logic Design Principles”, N. Balabanian & B. Carlson – John Wiley & ©2012, CE Department Sons Inc., 2004 2 2012 dce Đại số Boole & BK TP.HCM các cổng luận lý ©2012, CE Department 2012 dce Nội dung • Đại số Boole • Đại số chuyển mạch • Các cổng luận lý ©2012, CE Department 4 2012 dce Đại số Boole • Đại số Boole được thế giới biết đến lần đầu tiên bởi George Boole qua tác phẩm “An Investigation of the Laws of Thought” vào năm 1854 • Các hằng và biến Boole chỉ được mang 2 giá trị 0 hoặc 1 ( LOW / HIGH ) – Các biến Boole biểu diễn cho một khoảng điện áp trên đường dây hoặc tại ngõ nhập/ngõ xuất của mạch – Giá trị 0 hoặc 1 được gọi là mức luận lý (logic level) ©2012, CE Department 5 Mạch luận lýngõ nhập ngõ xuất A x F y 2012 dce Đại số Boole • Đại số Boole, cũng tương tự như các hệ đại số khác, được xây dựng thông qua việc xác định nghĩa một số những vấn đề cơ bản sau: – Miền (domain), là tập hợp (set) các phần tử (element) mà trên đó định nghĩa nên hệ đại số – Tập hợp các phép toán (operation) thực hiện được trên miền – Một tập hợp các định đề (postulate), hay tiên đề (axiom) được công nhận không qua chứng minh. Định đề phải đảm bảo tính nhất quán (consistency) và tính độc lập (independence) – Một tập hợp các hệ quả (consequence) được gọi là định lý (theorem), định luật (law) hay quy tắc (rule) ©2012, CE Department 6 2012 dce Định đề Huntington • Phát biểu bởi nhà toán học Anh E.V.Huntington trên cơ sở hệ thống hóa các công trình của G. Boole – Sử dụng các phép toán trong luận lý mệnh đề (propositional logic) • Tính đóng (closure) – Tồn tại miền B với ít nhất 2 phần tử phân biệt và 2 phép toán + và • sao cho: • Nếu x và y là các phần tử thuộc B thì x + y cũng là 1 phần tử thuộc B (phép cộng luận lý - logical addition) • Nếu x và y là các phần tử thuộc B thì x • y cũng là 1 phần tử thuộc B (phép nhân luận lý - logical multiplication) ©2012, CE Department 7 2012 dce Định đề Huntington … • Tính đồng nhất (identity) Nếu x là một phần tử trong miền B thì – Tồn tại 1 phần tử 0 trong B , gọi là phần tử đồng nhất với phép toán + , thỏa mãn tính chất x + 0 = x – Tồn tại 1 phần tử 1 trong B , gọi là phần tử đồng nhất với phép toán • , thỏa mãn tính chất x • 1 = x • Tính giao hoán (commutative) – Giao hoán của phép + : x + y = y + x – Giao hoán của phép • : x • y = y • x ©2012, CE Department 8 2012 dce Định đề Huntington … • Tính phân phối (distributive) – Phép • có tính phân phối trên phép + x • (y + z) = (x • y) + (x • z) – Phép + có tính phân phối trên phép • x + (y • z) = (x + y) • (x + z) • Bù (complementation) Nếu x là 1 phần tử trong miền B thì sẽ tồn tại một phần tử khác gọi là x’ (hay x ), là phần tử bù của x thỏa mãn: – x + x’ = 1 và – x • x’ = 0 ©2012, CE Department 9 2012 dce Tính đối ngẫu (duality) • Quan sát các định đề Hungtinton, ta thấy chúng mang tính đối xứng (symmetry) tức là các định đề xuất hiện theo cặp • Mỗi định đề trong 1 cặp có thể được xây dựng từ định đề còn lại bằng cách – Thay đổi các phép toán 2 ngôi ( + | • ) – Thay đổi các phần tử đồng nhất ( 0 | 1 ) • Có thể suy ra một kết quả nào đó từ các định đề bằng cách – Hoán đổi phép toán + với phép toán • – Hoán đổi phần tử đồng nhất 0 với phần tử đồng nhất 1 • Điều này thể hiện tính đối ngẫu ở đại số Boole ©2012, CE Department 10 2012 dce Các định lý cơ bản (fundamental theorem) • Các định lý được chứng minh từ các định đề Huntington và các định đề đối ngẫu theo 2 cách – Chứng minh bằng phản chứng (contradiction) – Chứng minh bằng quy nạp (induction) • Định lý 1 (Null Law) – x + 1 = 1 – x • 0 = 0 • Định lý 2 (Involution) – (x’ )’ = x • Định lý 3 (Idempotency) – x + x = x – x • x = x • Định lý 4 (Absorption) – x + x • y = x – x • (x + y) = x ©2012, CE Department 11 2012 dce Các định lý cơ bản … • Định lý 5 (Simplification) – x + x’ y = x + y – x (x’ + y ) = x y • Định lý 6 (Associative Law) – x + (y + z) = (x + y ) + z = x + y + z – x (y z) = (x y) z = x y z • Định lý 7 (Consensus) – x y + x’ z + y z = x y + x’ z – (x + y) (x’ + z) (y + z) = (x + y) (x’ + z) • Định lý 8 (De Morgan’s Law) – (x + y)’ = x’ y’ – (x y)’ = x’ + y’ ©2012, CE Department 12 2012 dce Bảng sự thật (Truth table) • Phương tiện mô tả sự phụ thuộc của ngõ xuất vào mức luận lý (logic level) tại các ngõ nhập của mạch – Liệt kê tất cả các tổ hợp có thể của mức luận lý tại các ngõ nhập và kết quả mức luận lý tương ứng tại ngõ xuất của mạch – Số tổ hợp của bảng N-ngõ nhập: 2N A B x A B C x 0 0 0 0 ©2012, CE Department 13 0 0 1 0 1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 1 1 0 0 1 1 1 1?AB x 2012 dce Đại số chuyển mạch (switching algebra) • Đối với đại số Boole, miền không bị hạn chế (không có giới hạn đặt ra đối với số lượng các phần tử trong miền) • Các định đề Huntington giới hạn xem xét đại số Boole với 2 phần tử đồng nhất mà thôi  Đại số Boole 2 phần tử • Năm 1937, Claude Shannon hiện thực đại số Boole 2 phần tử bằng mạch điện với các chuyển mạch (switch) – Chuyển mạch là thiết bị có 2 vị trí bền: tắt (off) hay mở (on) – 2 vị trí này phù hợp để biểu diễn cho 0 hay 1  Đại số Boole 2 phần tử còn được gọi là đại số chuyển mạch – Các phần tử đồng nhất được gọi là các hằng chuyển mạch (switching constant) – Các biến (variable) biểu diễn các hằng chuyển mạch được gọi là các biến chuyển mạch (switching variable)  tín hiệu ©2012, CE Department 14 2012 dce Các phép toán chuyển mạch • Đại số chuyển mạch sử dụng các phép toán trong luận lý mệnh đề với tên gọi khác • Phép toán AND – Phép toán 2 ngôi tương x y x • y x + y x’ 0 0 0 0 1 0 1 0 1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 1 0 Bảng sự thật các phép đương với phép nhân luận lý • Phép toán OR – Phép toán 2 ngôi tương đương với phép cộng luận lý ©2012, CE Department 15 • Phép toán NOT – Phép toán 1 ngôi tương đương với phép bù luận lý chuyển mạch 2012 dce Các phép toán chuyển mạch … • Các phép toán chuyển mạch có thể được hiện thực bởi mạch phần cứng • Bảng sự thật có thể sử dụng như 1 công cụ dùng để xác minh quan hệ giữa các phép toán chuyển mạch • Sử dụng bảng sự thật để chứng minh định lý De Morgan (x + y)’ = x’ y’ ©2012, CE Department 16 x y x’ y’ x + y (x + y)’ x’ y’ 0 0 1 1 0 1 1 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0 2012 dce Biểu thức (expression) chuyển mạch • Biểu thức chuyển mạch là một quan hệ hữu hạn các hằng, biến, biểu thức chuyển mạch liên kết với nhau bởi các phép toán AND, OR và NOT • Ví dụ y + 1 , x x’ + x , z ( x + y’ )’ E = ( x + y z ) ( x + y’ ) + ( x + y )’ • literal được sử dụng để ám chỉ biến hay bù của biến ©2012, CE Department 17 2012 dce Biểu thức (expression) chuyển mạch... • Một biểu thức có thể được chuyển thành nhiều dạng tương đương bằng cách sử dụng các luật Boole E = (x + y z) (x + y’) + (x + y)’ E3 =x + x’ y’ E1 = x x + x y’ + x y z + y y’ z + x’ y’ E4 =x + y’ E2 = x + x (y’ + y z) + x’ y’ • Tại sao phải chuyển đổi dạng của các biểu thức ? • Các thành phần thừa (redundant) trong biểu thức – literal lặp ( x x hay x + x) – biến và bù ( x x’ hay x + x’) – hằng (0 hay 1) • Không hiện thực các thành phần thừa của biểu thức vào mạch ©2012, CE Department 18 2012 dce Hàm (function) chuyển mạch • Hàm chuyển mạch (switching function) là một phép gán xác định và duy nhất của những giá trị 0 và 1 cho tất cả các tổ hợp giá trị của các biến thành phần • Hàm được xác định bởi danh sách các trị hàm tại mỗi tổ hợp giá trị của biến (bảng sự thật) – Tồn tại nhiều biểu thức biểu diễn cho 1 hàm • Số lượng hàm chuyển mạch với n biến là 2 luỹ thừa 2n ©2012, CE Department 19 x y x’ y’ x’ y’ E1 = x + x’ y’ E2 = x + y’ 0 0 1 1 1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 2012 dce Các phép toán chuyển mạch khác • Phép toán NAND – Phép toán 2 ngôi tương đương với (NOT AND) • Phép toán NOR – Phép toán 2 ngôi tương đương với (NOT OR) • Phép toán Exclusive OR – E = x ⊕ y = x’ y + x y’ • Phép toán XNOR (Ex. NOR) – E = ( x ⊕ y )’ = x y + x’ y’ ©2012, CE Department 20 Biến NAND NOR Ex. OR XNOR x y (x . y)’ (x + y)’ x ⊕ y (x ⊕ y)’ 0 0 1 1 0 1 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 1 0 0 0 1 2012 dce Cổng luận lý • Để đại số chuyển mạch có thể thực hiện các công việc trong đời thật, cần phải có – Thiết bị vật lý thực hiện các phép toán chuyển mạch – Tín hiệu vật lý (điện áp, …) thay thế cho các biến chuyển mạch • Cổng (gate) hay cổng luận lý (logic gate) là tên chung dùng để gọi các thiết bị vật lý thực hiện các phép toán chuyển mạch với độ chính xác (accuracy) và thời gian trễ (delay) chấp nhận được ©2012, CE Department 21 2012 dce Cổng luận lý • Mỗi cổng được biểu diễn bởi 1 biểu tượng (schematic symbol) đặc trưng cùng với 1 số chân (pin, terminal) tượng trưng cho các biến chuyển mạch Một biểu thức chuyển mạch bất kỳ luôn có thể được hiện thực trong đời thật bằng cách kết nối các cổng luận lý lại với nhau  Mạch luận lý (logic circuit) hay mạch chuyển mạch (switching circuit) ©2012, CE Department 22 2012 dce Biểu tượng của các cổng luận lý • Cổng AND • Cổng OR • Cổng NOT • Cổng NOR • Cổng XOR x y x . y x y x + y x y x y⊕ x y (x + y)’ ©2012, CE Department 23 (cổng đảo - inverter) • Cổng NAND • Cổng XNOR • Các cổng nhiều hơn 2 ngõ nhập x y (x . y)’ x x’ x y (x y)’⊕ 2012 dce Dạng tương đương ©2012, CE Department 24 2012 dce Diễn dịch biểu tượng cổng luận lý • Dạng tương đương của cổng AND – Ngõ xuất ở mức cao khi tất cả các ngõ nhập ở mức cao – Ngõ xuất ở mức thấp khi một trong các ngõ nhập ở mức thấp • Một số cấu trúc của cổng XOR – E = x ⊕ y = x y’ + x’ y = ( x y + x’ y’ )’ ©2012, CE Department 25 2012 dce Tích cực cao – Tích cực thấp • Hai trạng thái hoạt động của thiết bị là tích cực (activity) và không tích cực (inactivity) – Xét các thí dụ đối với điện thoại, đèn, động cơ, v.v… • Do thói quen, qui ước tích cực ứng với luận lý 1 còn không tích cực ứng với luận lý 0 • Tích cực cao (active high) tích cực → luận lý 1 → mức điện áp cao H • Tích cực thấp (active low) tích cực → luận lý 0 → mức điện áp thấp L ©2012, CE Department 26 2012 dce Mạch tích hợp • Cổng NOT 7404 • Cổng AND 7408 • Cổng OR 7432 • Cổng NOR 7402 • Cổng NAND 7400 ©2012, CE Department 27 • Cổng Ex-OR 7486 2012 dce Tập phổ biến của các phép toán • Một tập các phép toán được gọi là phổ biến (universal) nếu mọi hàm chuyển mạch đều có thể được biểu diễn một cách tường minh chỉ bởi các phép toán của tập trên • Đối với các phép toán chuyển mạch đã xét, ta có một số các tập phổ biến sau – Tập { NOT , AND , OR } – Tập { NOT , AND } – Tập { NOT , OR } – Tập { NAND } – Tập { NOR } – Tập ... Bất kỳ hàm chuyển mạch nào cũng đều có thể được biểu diễn một cách tường minh chỉ bởi các phép toán NOT và AND ... ©2012, CE Department 28 2012 dce Tính phổ biến của cổng NAND ©2012, CE Department 29 2012 dce Tính phổ biến của cổng NOR ©2012, CE Department 30 2012 dce Xác định giá trị ngõ xuất mạch luận lý • Sử dụng biểu thức Boole cho ngõ xuất của mạch luận lý – Với A = 0, B = 1, C = 1, D = 1 x = A’ B C ( A + D )’ = 0’. 1 . 1 . (0 + 1)’ = 1 . 1 . 1 . 1’ = 1 . 1 . 1 . 0 = 0 • Sử dụng trực tiếp sơ đồ mạch luận lý mà không cần sử dụng biểu thức Boolean ©2012, CE Department 31 2012 dce Giản đồ xung theo thời gian (Timing Waveform) ©2012, CE Department 32 2012 dce Đọc thêm • Chương 3: Logic Gates and Boolean Algebra trong sách Digital system của Ronal Tocci ©2012, CE Department 33 2012 dce Bài tập • Tất cả bài tập trong sách Digital System của Ronal Tocci Chương 3: Logic Gates and Boolean Algebra ©2012, CE Department  Thầy Nguyễn Quang Huy Email huynguyen@cse.hcmut.edu.vn 34
Tài liệu liên quan